Onderzoek van Vlaamse wetenschapper kan resistentie tegen antibiotica doorbreken.
Antibioticaresistentie is een sluipend gevaar dat de moderne geneeskunde ondermijnt. Jaarlijks sterven in Europa naar schatting 35.000 mensen door infecties die niet meer reageren op bestaande medicijnen. De Wereldgezondheidsorganisatie voorspelt dat dit aantal wereldwijd kan oplopen tot 10 miljoen sterfgevallen per jaar tegen 2050. Het probleem is deels het gevolg van decennialang overmatig gebruik van antibiotica, zowel in de geneeskunde als in de veeteelt. Maa nu lijkt een Vlaamse onderzoeker een veelbelovende doorbraak te hebben gevonden die het tij mogelijk kan keren.
Van melkvee tot mensenhersenen
Niels Vander Elst, opgeleid als dierenarts en verbonden aan het Zweedse Karolinska Instituut, begon zijn loopbaan met onderzoek naar uierinfecties bij melkvee. Al snel ontdekte hij dat zijn bevindingen ook toepasbaar waren op menselijke infecties. Zijn focus kwam te liggen op bacteriën die resistent zijn geworden tegen antibiotica, een van de grootste uitdagingen voor de volksgezondheid.
In het laboratorium stootte zijn team op een zogenoemde endolysine — een enzym afkomstig uit een virus dat bacteriën kan binnendringen en vernietigen, maar voor mens en dier ongevaarlijk is. Het enzym fungeert als een moleculaire schaar: het knipt de celwand van de bacterie door, waardoor deze verzwakt. Wanneer zo’n enzym wordt gecombineerd met een antibioticum dat eveneens inwerkt op de celwand, zoals penicilline, blijken zelfs resistente bacteriën opnieuw gevoelig te worden.
Simpele toevoeging, groot effect
De kracht van de ontdekking zit in de eenvoud. In plaats van volledig nieuwe antibiotica te ontwikkelen — een proces dat duur en tijdrovend is — volstaat het om het enzym toe te voegen aan een bestaande therapie. De eerste tests leverden opvallende resultaten op. In experimenten met menselijke hersencellen en met muizen bleek dat bacteriën die eerder onbehandelbaar waren, toch volledig konden worden uitgeroeid. In sommige gevallen verdween de infectie zelfs volledig uit de hersenen, wat niet alleen levens redt maar ook blijvende hersenschade voorkomt.
Klinische toepassing nog jaren weg
Toch zal het nog jaren duren voor de techniek in de praktijk kan worden ingezet. Er zijn meerdere ontwikkelingsstappen en klinische tests nodig om de veiligheid en effectiviteit bij mensen aan te tonen. Het is geen coronavaccin, zeg maar. Momenteel lopen er al proeven bij Amerikaanse en Zuid-Koreaanse bedrijven. Vander Elst verwacht dat enzymen zoals deze binnen tien jaar onderdeel kunnen worden van combinatietherapieën met antibiotica.
Een puzzelstuk in een groter geheel
Hoewel de ontdekking veelbelovend is, blijft het slechts één element in de strijd tegen antibioticaresistentie. Wereldwijd werken onderzoekers aan uiteenlopende methodes, variërend van nieuwe medicijnen tot alternatieve behandelingsstrategieën. Vander Elst ziet zijn werk dan ook als een deel van een grotere, complexe puzzel. Het is een belangrijke stap vooruit, maar er zullen nog vele andere nodig zijn om het probleem echt/en structureel aan te pakken.
(Foto: Pixabay)
