Nieuw jeugdhulpsysteem onder vuur nog voor het wet is.
Binnenkort kan een jeugdrechter beslissen dat een vrouw haar kind zal moeten afstaan nog voor het geboren is. De baby zou dan meteen na de bevalling in een pleeggezin terechtkomen. Dat is het meest opvallende element van de hervorming die Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) voorbereidt voor de jeugdhulpsector. De maatregel zou vanaf de lente van 2026 van kracht moeten worden. Doch, het opent juridisch nieuw terrein en roept tegelijk een reeks ethische en praktische vragen op.
Van hulp naar dwang
De hervorming introduceert een systeem van ondertoezichtstelling voor ongeboren kinderen. Het moet vermijden dat pas bij de bevalling wordt ontdekt dat de moeder in een risicovolle situatie leeft — bijvoorbeeld door verslaving, mishandeling of ernstige verwaarlozing. Vandaag duiken zulke dossiers vaak pas op bij de eerste contacten met Kind & Gezin, wanneer de schade al deels is aangericht.
Concreet zal de maatregel toelaten dat artsen, vroedvrouwen of hulpinstanties al tijdens de zwangerschap melding doen van ernstige risico’s. De jeugdrechter kan daarop beslissen om begeleiding te verplichten. Wie niet meewerkt, riskeert dat de baby onmiddellijk na de geboorte uit huis wordt geplaatst.
“Je kan niemand dwingen af te kicken”
Volgens professor familierecht Frederik Swennen (Universiteit Antwerpen) is de bedoeling nobel, maar het juridische pad precair. “De overheid kan een moeder niet verplichten om af te kicken, zich te laten opnemen of te bevallen. Wat ze wél kan doen, is beslissen dat het kind niet bij haar mag blijven zodra het geboren is,” zegt hij bij ‘HLN’.
Dat principe bestaat in theorie al: ook nu kan een pasgeboren baby worden geplaatst. Het verschil is dat de beslissing voortaan vooraf kan worden genomen, zodat de procedure sneller verloopt. De logica: minder tijdverlies, meer bescherming. Maar die snelheid maakt de ingreep tegelijk ingrijpender — de moeder verliest haar kind op het moment dat het haar nog niet eens is toevertrouwd.
Tussen bescherming en precedent
De maatregel balanceert op een dunne lijn. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens stelt dat ingrijpen bij ongeboren kinderen slechts in uitzonderlijke gevallen mag gebeuren. Wat onder “uitzonderlijk” valt, is echter voor interpretatie vatbaar.
Voorstanders wijzen op de schrijnende situaties waarin baby’s geboren worden in gezinnen die al jarenlang door jeugdhulp gekend zijn. Tegenstanders vrezen voor een terugkeer naar praktijken uit het verleden, waarin vrouwen onder maatschappelijke druk hun baby’s moesten afstaan — van katholieke weeshuizen in Vlaanderen tot de illegale adopties in Latijns-Amerika.
“Goed genoeg” bestaat niet meer
Een bijkomend risico zit volgens Swennen in de inertie van het systeem zelf. “Eens een kind geplaatst is, is het bijzonder moeilijk om dat te keren. Ouders moeten bewijzen dat ze ideale opvoeders zijn om hun kind terug te krijgen. ‘Goed genoeg’ volstaat niet meer.”
Dat creëert volgens hem een structureel probleem: hulpverlening die inzet op herstel, maar tegelijk nauwelijks ruimte laat om fouten te herstellen.
Meer geld, meer controle
Gennez koppelt haar hervorming aan een bredere hertekening van de jeugdhulp. Tegen 2026 wil ze het budget optrekken tot 1,05 miljard euro per jaar, 120 miljoen meer dan vandaag. Daarnaast komt er een centraal wachtlijstsysteem om dubbele registraties te vermijden, en krijgen hulpverleners meer ruimte om informatie te delen via een “gedeeld beroepsgeheim”.
Dat laatste baart juristen zorgen. Want als vertrouwelijke info uit hulpverlening terechtkomt bij politie of parket, dreigt het kind niet alleen bescherming, maar ook privacy te verliezen.
Dus?
Vlaanderen zet met de hervorming van Gennez een historische stap — voor het eerst kan een ongeboren kind juridisch “onder toezicht” staan. De maatregel is bedoeld als bescherming, maar ze schuift gevaarlijk dicht aan tegen dwang. Waar de grens tussen zorg en controle precies ligt, zal niet in wetten maar in rechtszalen worden uitgemaakt.
(Foto: Bert Van Den Broucke/Photo News)
