Wie is Martina Johnson, de vrouw die België nu voor oorlogsmisdaden wil berechten?
Soms overtreft de werkelijkheid elke fictie. Dertig jaar na de bloedige burgeroorlog in Liberia duikt in Gent opnieuw de naam op van ene Martina Johnson (55) op, een vrouw die ooit tot de inner circle van oorlogsheer Charles Taylor behoorde. Vandaag woont ze in Zelzate, werkt ze of werkte ze bij Volvo Cars, en probeert ze een normaal leven te leiden. Maar volgens het federaal parket draagt ze een duister verleden met zich mee — één dat duizenden slachtoffers eiste. De Gentse raadkamer heeft haar dossier nu doorgestuurd naar de kamer van inbeschuldigingstelling, die zal beslissen of ze moet terechtstaan voor assisen.
Van rebellenfront tot rijhuis in Zelzate
Johnson kwam begin jaren 2000 naar België, nadat ze volgens eigen zeggen op de vlucht sloeg voor de repressie van het regime dat ze ooit diende. Tijdens de burgeroorlog in Liberia (1989–2003) - die aan meer dan 250.000 mensen het leven kostte - groeide ze uit tot één van de weinige vrouwelijke commandanten in Taylors rebellenleger.
In die tijd stond ze bekend als een vertrouweling van Taylor. Die ideale schoonzoon werd in 2012 door het Internationaal Strafhof tot vijftig jaar cel veroordeeld voor oorlogsmisdaden in buurland Sierra Leone. Onderzoekers omschrijven Johnson als “een commandant met aanzien, maar emotioneel getekend door de oorlog.”
“Een halsketting van afgesneden penissen”
Volgens het Belgische federaal parket speelde Johnson een centrale rol tijdens Operatie Octopus, Taylors offensief op de Liberiaanse hoofdstad Monrovia in 1992. De aanval liet duizenden doden na en dwong honderdduizenden burgers op de vlucht.
Getuigen verklaren dat Johnson bevel gaf tot moorden, verkrachtingen en verminkingen. Eén van hen beweerde zelfs dat ze een “halsketting van afgesneden penissen” droeg. Zulke beelden zijn ronduit gruwelijk — maar volgens oorlogsonderzoekers moet men voorzichtig blijven met de interpretatie. In oorlogen waar terreur een instrument van macht is, worden dergelijke verhalen vaak symbolisch gebruikt om angst te zaaien.
Wat wel vaststaat: Johnson wordt in verband gebracht met minstens tien geïdentificeerde slachtoffers, en het federaal parket acht de bewijslast zwaar genoeg om haar voor een volksjury te brengen.
Een Belgisch dossier dat veertien jaar aansleept
Het onderzoek naar Johnson begon al in 2011, toen drie Liberiaanse slachtoffers via hun advocaat een klacht indienden in België. Drie jaar later werd Johnson opgepakt in Gent en in verdenking gesteld. Ze kwam daarna vrij onder voorwaarden, met een enkelband.
Door een reeks vertragingen — van de ebola-epidemie tot de coronacrisis — bleef het dossier jarenlang liggen. Pas nu oordeelde de Gentse raadkamer dat er voldoende elementen zijn om het voor te leggen aan de kamer van inbeschuldigingstelling.
“Ze is niet de vrouw die men van haar wil maken”
Johnson ontkent alle beschuldigingen en noemt zichzelf slachtoffer, niet dader. Volgens haar advocate Nathalie Aernoudts is haar cliënte ooit zelf geviseerd door Taylors troepen. Ze zou ontvoerd, verkracht en vergiftigd zijn, waarna ze in België een levertransplantatie moest ondergaan. Haar zoon kampt met gelijkaardige gezondheidsproblemen.
De verdediging hekelt ook de trage rechtsgang. “Het onderzoek sleept al veertien jaar aan,” zegt Aernoudts. “Getuigen zijn overleden of verdwenen, en veel elementen zijn niet meer controleerbaar. Een eerlijk proces is in deze omstandigheden nauwelijks nog mogelijk.”
Toch blijft het federaal parket bij zijn standpunt: de ernst van de feiten rechtvaardigt een proces, zelfs decennia later.
De grens van universele rechtspraak
België beschikt sinds begin jaren 2000 over een wet op de universele jurisdictie, die het toelaat om ernstige internationale misdaden te vervolgen, ook als die in het buitenland zijn gepleegd. Die wet was ooit bedoeld om dictators en oorlogsmisdadigers wereldwijd te kunnen vervolgen en maakt nu dat een vrouw uit Gent — of althans een vrouw die daar woont — mogelijk terechtstaat voor gruweldaden begaan aan de andere kant van de wereld.
Martina Johnson riskeert, als ze schuldig wordt bevonden, een levenslange gevangenisstraf.
Een proces dat meer zegt dan één verhaal
Of het ooit tot een assisenzaak komt, beslist de komende weken de kamer van inbeschuldigingstelling.
In Zelzate leeft ondertussen een vrouw die beweert enkel rust te willen. In Gent ligt een dossier vol getuigenissen over gruwel, macht en wraak. En in Liberia blijft een volk dat nog altijd niet weet of gerechtigheid ooit echt bestaat.
(Foto: PD)
