“Wie geld heeft, gaat vrijuit?” — afkoopdeals in justitie zetten deur open naar klassenjustitie.
In de Brugse drugsdossiers rond het netwerk van Flor Bressers is een opvallende beslissing gevallen: een zware verdachte koopt zijn proces deels af, betaalt 1,5 miljoen euro en wandelt — na twee jaar voorhechtenis — gewoon de gevangenis uit. Juridisch heet dat een VES-akkoord (voorafgaande erkenning van schuld). In de praktijk voelt het voor velen als iets anders: strafrecht à la carte, afhankelijk van de dikte van je portefeuille.
De zaak rond de man die in het milieu bekendstond als “Maradona”, een spilfiguur binnen het netwerk van drugsbaas Bressers, is geen detaildossier. Hij zou volgens het federaal parket miljoenenstromen hebben beheerd, cocaïneopgravingen uit containers hebben aangestuurd en geldtransporten hebben geregeld. Een klassieke topfiguur in een internationale drugsstructuur dus — tot hij plots via een deal uit het systeem glipt.
En net daar wringt het schoentje.
Justitie met twee snelheden?
Het principe is eenvoudig: wie schuld bekent en betaalt, kan een strafvermindering of regeling krijgen. In theorie moet dat justitie efficiënter maken. In de praktijk ontstaat steeds vaker het beeld van een systeem waarin de zwaarste dossiers niet noodzakelijk het zwaarst eindigen, maar het meest “onderhandelbaar” blijken.
De vraag die blijft hangen: als een crimineel met miljoenenhandel 1,5 miljoen euro op tafel legt en daarna zijn proces niet meer hoeft te ondergaan, wat zegt dat dan over de gelijkheid voor de wet?
Voor critici ruikt het naar iets anders dan efficiëntie. Het ruikt naar klassenjustitie. Of simpeler gesteld: wie geld heeft, koopt tijd, koopt strafvermindering, en in sommige gevallen — een vorm van vrijheid.
Van gevangenis naar dealtafel
De man in kwestie zat al twee jaar in voorhechtenis en werd na de goedkeuring van het akkoord meteen vrijgelaten. Officieel omdat de straf die overeengekomen werd grotendeels overeenkomt met wat hij al uitzat. Officieus omdat het systeem net toelaat dat lange, complexe processen worden “afgerond” met een financiële en juridische schikking.
Maar net dat mechanisme wordt steeds gevoeliger in dossiers waar de feiten zwaar zijn en de maatschappelijke impact groot is. Drugscriminaliteit, witwasconstructies, internationale netwerken — het zijn net die dossiers waarin de grens tussen pragmatisme en principes begint te vervagen.
Niet nieuw, wel steeds zichtbaarder
Het fenomeen is niet nieuw in België. Ook in andere dossiers werd al gebruikgemaakt van minnelijke schikkingen of afkoopmechanismen, vooral in fiscale en economische dossiers. Denk aan grote fraudezaken waarbij vermogende verdachten hun vervolging konden afkopen via financiële regelingen met het parket.
Een vaak geciteerd voorbeeld is de zogeheten “afkoopwet” die eerder al toelaat dat grote financiële dossiers worden geregeld zonder volledige rechtsgang, op voorwaarde dat de schade wordt vergoed en een som wordt betaald.
Daarnaast is er ook de politieke gevoeligheid rond eerdere fiscale regularisaties, waarbij vermogens met een criminele of onduidelijke herkomst alsnog werden “witgewassen” via fiscale boetes.
Het blijft precies dat spanningsveld dat telkens terugkeert: efficiëntie versus gelijkheid.
Het ongemakkelijke debat
De Brugse deal zet dat debat opnieuw op scherp. Want hoe ver kan je gaan in het pragmatisch afhandelen van zware criminaliteit zonder het gevoel te creëren dat justitie te koop is?
Voorstanders wijzen op de realiteit: lange processen, overvolle rechtbanken, complexe internationale dossiers. Zonder deals zou justitie vastlopen.
Tegenstanders zien vooral een glijdende schaal. Een systeem waarin de zwaarste spelers niet per se de zwaarste gevolgen dragen, maar de beste onderhandelaars zijn.
En zo duikt opnieuw die ongemakkelijke kernvraag op: is het recht nog hetzelfde voor iedereen — of wordt het steeds meer een systeem met verschillende tarieven?
In de marge van een drugsoorlog die Antwerpen en ver daarbuiten al jaren teistert, lijkt justitie zelf stilaan in een parallel debat beland: niet alleen over schuld en straf, maar over wat die straf nog waard is als ze kan worden afgekocht.
(Foto: Gianni Barbieux/Photo News/AI-P-magazine)
