Sihame El Kaouakibi vraagt de vrijspraak. Volgens haar advocaten was er geen bedrieglijk opzet, heeft ze zichzelf niet verrijkt en is ze de voorbije zes jaar bovendien al behoorlijk gestraft door een ‘trial by media’. Allemaal argumenten waar de rechtbank zich over mag buigen. Alleen zitten wij na twee procesdagen nog met een iets eenvoudiger vraag: waar is de rest van het gigantische Sihame-dossier uit 2021 eigenlijk gebleven? Want toen hadden we bijna een organigram nodig om alle vzw's, subsidies, facturen en bedrijven uit elkaar te houden. Vandaag lijkt het plots een stuk overzichtelijker.
Wie in 2021 langer dan drie dagen in Vlaanderen verbleef, herinnert zich de affaire-El Kaouakibi waarschijnlijk nog wel. Het begon met Let's Go Urban, maar daar bleef het bepaald niet bij. Er was LGU Academy, er was WannaWork, er was WeLoveBXL, er waren privébedrijven en er waren subsidies van verschillende overheden. Op een bepaald moment had je het gevoel dat je naast een krantenabonnement ook een boekhouder nodig had om het verhaal nog te kunnen volgen.
Vijf jaar later staat El Kaouakibi eindelijk voor de correctionele rechtbank in Antwerpen. Het Openbaar Ministerie vraagt dertig maanden cel met uitstel, een boete en een verbeurdverklaring. Volgens het parket werd subsidiegeld dat voor Let's Go Urban bestemd was via een uitgekiend systeem voor andere doeleinden gebruikt.
De verdediging ziet dat vanzelfsprekend anders en vraagt de vrijspraak. Er was volgens de advocaten geen bedrieglijk opzet, geen persoonlijke verrijking en geen eurocent zou op de persoonlijke rekening van El Kaouakibi zijn beland. Zijzelf gaf vrijdag toe dat niet iedere organisatorische beslissing verstandig was en zei dat ze veel eerder hulp had moeten vragen.
Daar zal de rechtbank uiteindelijk over oordelen. Maar ondertussen zitten wij toch met een klein probleem. Ons geheugen werkt namelijk nog.
Weet iemand nog waar WeLoveBXL gebleven is?
Neem WeLoveBXL, een Brusselse jongerenorganisatie die door El Kaouakibi werd opgericht en eveneens overheidssubsidies kreeg.
In 2021 kwam naar buiten dat voor 3.630 euro aan werkzaamheden aan ingebouwde kasten in de privéwoning van El Kaouakibi zou zijn gefactureerd aan die Brusselse vzw. Volgens de toenmalige berichtgeving waren er ook e-mails waarin instructies werden gegeven over de manier waarop die factuur moest worden opgesteld.
Dat was destijds niet zomaar een wild verhaal van iemand met twaalf volgers op Facebook. Verschillende media berichtten erover en de kwestie was ernstig genoeg om de federale overheid een onderzoek naar de financiën van WeLoveBXL te laten uitvoeren.
Vijf jaar later zouden wij daarom eigenlijk maar één ding willen weten. Hoe is dat afgelopen?
Niet omdat wij zelf voor onderzoeksrechter willen spelen — toga's staan ons bovendien verschrikkelijk — maar omdat het toch geen totaal onredelijke vraag lijkt wanneer belastinggeld in het verhaal voorkomt.
Was alles perfect verklaarbaar? Prima. Werd het onderzocht en geseponeerd? Ook prima. Bleek de berichtgeving destijds verkeerd? Dan horen we dat minstens even graag.
Maar ergens moet er toch een vervolg zitten tussen “de overheid start een onderzoek” en “vijf jaar later heeft niemand het er nog over”.
De officiële audit was ook geen gezellig leesboek
Daarvoor hoeven we trouwens niet eens uitsluitend oude krantenartikels boven te halen. De Vlaamse Inspectie van Financiën maakte in 2021 zelf een audit van de subsidiedossiers rond de organisaties van El Kaouakibi.
En die beperkte zich bepaald niet tot Let's Go Urban. De inspecteurs onderzochten Let's Go Urban, LGU Academy, WeLoveBXL en WannaWork. In totaal namen ze achttien dossiers onder de loep: zeventien subsidiedossiers en één overheidsopdracht.
Wie verwacht dat de conclusie vervolgens luidde “niks te zien, alles keurig, prettige dag verder”, moeten we helaas teleurstellen.
De inspecteurs botsten op ontbrekende informatie en documenten, konden niet altijd beschikken over de volledige boekhouding en merkten op dat een deel van de stukken van vóór 2018 volgens informatie van de curator verdwenen was. Bovendien liep ondertussen een strafonderzoek waarbij documenten in beslag waren genomen.
Het gevolg was dat zelfs de mensen die professioneel betaald worden om uit te zoeken waar overheidsgeld naartoe gaat, op bepaalde punten moesten vaststellen dat ze het niet volledig konden reconstrueren.
Dat is toch opmerkelijk. Zeker omdat het niet over de jaarlijkse tombola van de plaatselijke petanqueclub ging.
400.000 euro hier, 320.000 euro daar
Neem bijvoorbeeld het Urban Center. De Vlaamse overheid kende daarvoor in 2017 een subsidie van 400.000 euro toe. Daarvan werd 320.000 euro als voorschot betaald.
De voorlopig bewindvoerder kwam later uit op een verantwoord bedrag van 222.331,39 euro, waarbij bepaalde betwiste facturen niet werden meegenomen. De Inspectie van Financiën stelde vervolgens vast dat noodzakelijke verantwoordingsstukken ontbraken, waardoor ze zelf niet kon bepalen welk bedrag uiteindelijk werkelijk ten laste van Vlaanderen kon worden gelegd.
De Vlaamse administratie diende uiteindelijk voor het volledige voorschot van 320.000 euro een schuldvordering in bij het faillissement van LGU Academy.
Voor alle duidelijkheid: daarmee zeggen we niet dat El Kaouakibi 320.000 euro onder haar matras heeft verstopt. Zo werkt een subsidiedossier niet en zo werkt een faillissement evenmin.
Maar het toont wel aan dat het verhaal destijds iets ingewikkelder was dan een keuken die per ongeluk op het verkeerde adres terechtkwam.
Bij bedragen van enkele honderdduizenden euro's wordt een ontbrekend verantwoordingsstuk nu eenmaal iets vervelender dan wanneer je thuis het kasticket van de Colruyt kwijt bent.
Ook de overheid mocht eens in de spiegel kijken
De affaire had bovendien nog een minder comfortabele kant waarover tegenwoordig opvallend weinig wordt gesproken: ook de overheid zelf kwam niet bepaald als Sherlock Holmes uit de audit.
De Inspectie van Financiën stelde vast dat de opvolging van subsidiedossiers bij sommige administraties minder strikt gebeurde en dat er niet altijd een duidelijk controlespoor was. Er waren dossiers waarin verantwoordingsstukken ontbraken, vragen over de toewijzing van personeelskosten en onduidelijkheden over de manier waarop algemene kosten over verschillende projecten werden verdeeld.
En daar zit misschien wel een minstens even belangrijk verhaal. Want om verkeerd met subsidies om te gaan, moet je eerst subsidies krijgen. Veel subsidies.
De overheid deelt belastinggeld uit met voorwaarden, formulieren, reglementen en waarschijnlijk voldoende bijlagen om een middelgroot regenwoud te ontbossen. Dan mag je als belastingbetaler verwachten dat iemand achteraf ook eens kijkt of het geld gebruikt werd waarvoor het bedoeld was.
Anders kun je het aanvraagformulier net zo goed vervangen door: “Hoeveel had u ongeveer gedacht?”
En plots gaat het vooral over de media
Vrijdag zette de verdediging ondertussen zwaar in op de trial by media. El Kaouakibi zou jarenlang publiek veroordeeld zijn voordat een rechter zich over haar zaak kon uitspreken. Haar advocaat vertelde dat ze werd uitgescholden, uitwerpselen in haar brievenbus kreeg en lange tijd nauwelijks buiten durfde te komen.
Als dat gebeurd is, valt daar weinig grappigs over te zeggen. Dat is verwerpelijk. Een strafzaak wordt beslist door rechters en niet door de commentaarsectie van Facebook, waar de gemiddelde strafmaat doorgaans ergens tussen levenslang en vierendelen ligt.
Maar het argument van de trial by media heeft ook een merkwaardige bijwerking.
Het doet bijna uitschijnen alsof de hele affaire destijds vooral door de media werd gecreëerd. Dat klopt natuurlijk niet.
Journalisten hebben die Vlaamse audit niet geschreven. Ze hebben die subsidies niet toegekend. Ze hebben de schuldvordering van 320.000 euro niet ingediend en ze hebben de federale overheid niet verplicht onderzoek te doen naar WeLoveBXL.
Je kunt perfect vinden dat sommige berichtgeving destijds te sensationeel was én tegelijk vaststellen dat er wel degelijk redenen waren waarom journalisten vragen begonnen te stellen.
Die twee gedachten passen wonderwel tegelijk in één hoofd.
Dus waar is de rest?
En daarmee komen we terug bij de vraag die na twee procesdagen eigenlijk alleen maar interessanter is geworden.
Wat is er gebeurd met alle andere kwesties die in 2021 naar boven kwamen?
Wat gebeurde er met het onderzoek naar WeLoveBXL? Hoe werd die factuur voor werkzaamheden in een privéwoning uiteindelijk beoordeeld? Welke vaststellingen uit de audits zijn door het gerecht verder onderzocht? Welke bleken juridisch niets voor te stellen? Welke dossiers werden geseponeerd? Welke feiten vallen gewoon buiten het proces dat vandaag wordt gevoerd?
Misschien bestaan voor al die vragen uitstekende antwoorden. Dat hopen we zelfs.
Misschien heeft het gerecht vijf jaar lang iedere piste onderzocht en vastgesteld dat een groot deel van de verhalen die destijds spectaculair oogden juridisch nergens toe leidden. Dan is dat bijzonder relevante informatie, niet in het minst voor El Kaouakibi zelf. Maar dan zouden we die antwoorden ook graag kennen.
Want het merkwaardige is dat Vlaanderen in 2021 maandenlang werd overspoeld met een dossier dat alle kanten uitwaaierde, terwijl het publiek vijf jaar later vooral een proces ziet rond Let's Go Urban en zich blijkbaar zelf maar moet herinneren wat er met de rest is gebeurd.
Schuldig of onschuldig is niet onze beslissing
Voor alle duidelijkheid: of El Kaouakibi zich schuldig heeft gemaakt aan de feiten waarvoor ze vandaag terechtstaat, beslist de rechtbank. Maar journalistiek mogen we wel iets anders doen: oude vragen opnieuw stellen wanneer ze nooit een zichtbaar antwoord hebben gekregen.
Dat lijkt ons zelfs tamelijk nuttig. Want als de verhalen uit 2021 fout waren, verdient El Kaouakibi het dat dit duidelijk wordt gemaakt. Als bepaalde dossiers grondig werden onderzocht en vervolgens geseponeerd, is dat eveneens nieuws. En als sommige kwesties in een ander gerechtelijk onderzoek zitten, kan ook dat gewoon worden uitgelegd.
Maar vijf jaar na een van de grootste Vlaamse subsidierellen van de afgelopen jaren zou het toch een vreemde conclusie zijn wanneer niemand nog precies weet wat er met een flink deel van het verhaal gebeurd is.
De verdediging vraagt vandaag terecht dat El Kaouakibi alleen wordt beoordeeld op feiten die juridisch bewezen kunnen worden.
Laat ons precies hetzelfde principe toepassen op de rest van de affaire.
Leg uit wat bewezen werd. Leg uit wat níét bewezen werd. En vertel vooral wat er met de dossiers gebeurde die vijf jaar geleden nog op iedere voorpagina lagen.
Niet omdat Sihame El Kaouakibi op voorhand schuldig is. Maar omdat de belastingbetaler het hele feestje mee heeft gefinancierd. En wie betaalt, mag achteraf toch minstens vragen waar het kasticketje gebleven is.
