Voortvluchtige Syrische dictator Al Assad bij verstek ter dood veroordeeld.
Bashar al-Assad waande zich jarenlang onaantastbaar. Zijn veiligheidsdiensten martelden, tegenstanders verdwenen en een burgeroorlog kostte honderdduizenden mensen het leven. Nu heeft een rechtbank in Damascus de gevallen Syrische president bij verstek ter dood veroordeeld. Alleen zit Assad veilig in Rusland.
Er zijn regimes die jarenlang de indruk wekken dat ze eeuwig zullen bestaan. Presidenten die zich laten omringen door generaals, geheime diensten en ja-knikkers. Tegenstanders verdwijnen, kritiek wordt gesmoord en de machthebber blijft op zijn troon zitten.
Tot het plots voorbij is.
Voor Bashar al-Assad kwam dat moment in december 2024. Zijn regime stortte in elkaar en de president vluchtte naar Rusland. Vandaag kreeg hij in Damascus de doodstraf opgelegd wegens onder meer moord, marteling, willekeurige arrestaties en misdaden tegen de menselijkheid.
Bij verstek, uiteraard.
Assad zat niet in de rechtszaal. Zijn broer Maher al-Assad evenmin. Ook hij kreeg de doodstraf. Beiden verblijven vermoedelijk in Rusland.
De grote waarheid komt soms laat
Het vonnis is voorlopig vooral symbolisch. Rusland heeft Assad na zijn vlucht onderdak gegeven en de kans dat Moskou hem uitlevert aan de Syrische autoriteiten is onbestaande.
Maar symboliek kan in een land dat jarenlang door angst werd geregeerd bijzonder krachtig zijn.
Een man die ooit de absolute macht over Syrië bezat, wordt nu door een rechtbank van het nieuwe Syrië officieel als misdadiger bestempeld.
De machtigste man van het land is plots een veroordeelde voortvluchtige.
Het politieke decor kan soms snel veranderen.
De man die wel in de rechtbank zat
Een van de opvallendste figuren in het proces was Atef Najib, een neef van Assad en voormalig hoofd van de politieke veiligheidsdienst in Daraa.
Hij zat wél in de rechtszaal.
En dat maakt de beelden die in Syrië op televisie werden uitgezonden zo veelzeggend. Najib was in 2011 een van de belangrijkste veiligheidsfiguren in Daraa, de stad waar de eerste grote protesten tegen het Assad-regime ontstonden. Het verhaal begon met een groep schooljongens. Ongeveer vijftien kinderen hadden anti-regeringsleuzen op een muur geschreven. Ze werden opgepakt. Volgens getuigen werden ze gemarteld.
De woede daarover groeide uit tot protesten. De protesten groeiden uit tot een opstand. De opstand groeide uit tot een burgeroorlog die Syrië volledig zou verwoesten.
En nu zit een van de mannen die aan het begin van die ketting stond, in een rechtbank in Damascus zijn veroordeling af te wachten.
Van onaantastbaar naar veroordeeld
Het Assad-regime hield Syrië decennialang in een ijzeren greep.
Bashar al-Assad volgde in 2000 zijn vader Hafez al-Assad op, die sinds 1971 als autoritaire president over Syrië had geregeerd.
Bashar veranderde weinig aan het systeem.
Oppositie werd onderdrukt. Veiligheidsdiensten kregen verregaande macht. Tegenstanders werden opgesloten. Foltering en gedwongen verdwijningen werden volgens internationale onderzoeken onderdeel van het repressieapparaat.
Na het uitbreken van de burgeroorlog in 2011 werd de repressie nog grootschaliger.
Het Assad-regime werd beschuldigd van aanvallen op burgers, buitengerechtelijke executies en systematische foltering. Internationale onderzoeken brachten het regime bovendien in verband met het gebruik van chemische wapens.
En toch bleef Assad jarenlang zitten.
Rusland redde hem, voorlopig
Dat het regime niet eerder viel, had veel te maken met de steun van Rusland en Iran. Vanaf 2015 hielp Rusland Assad militair om verloren terrein te heroveren. Iraanse milities speelden eveneens een belangrijke rol. Jarenlang leek de conclusie dan ook eenvoudig: Assad had gewonnen.
Tot hij eind 2024 alsnog in enkele dagen tijd alles verloor.
Rebellen onder leiding van Ahmed al-Sharaa rukten vanuit het noordwesten op. Aleppo viel, daarna Hama en Homs. Op 8 december bereikten de rebellen Damascus.
Het Syrische leger bood nauwelijks nog weerstand.
Assad vluchtte.
Geschiedenis heeft soms een slecht gevoel voor timing
Vandaag spreekt een rechtbank in Damascus dus de doodstraf uit tegen de man die jarenlang over Syrië heerste.
Zijn broer krijgt hetzelfde vonnis.
Atef Najib zit daadwerkelijk in de beklaagdenbank.
Dat contrast is misschien de meest symbolische scène van allemaal.
De man die ooit anderen liet arresteren, zit nu zelf voor een rechter. De president die jarenlang nauwelijks verantwoording hoefde af te leggen, wordt bij verstek veroordeeld. En de staat die hem ooit beschermde, bestaat niet meer.
Of Assad ooit daadwerkelijk in een Syrische gevangenis zal belanden, is een andere vraag.
Voorlopig zit hij in Rusland.
Maar de geschiedenis heeft soms een merkwaardige gewoonte: ze kan bijzonder lang wachten en vervolgens in één keer afrekenen.
Vroeg of laat loopt iedere machthebber tegen dezelfde lastige waarheid aan: macht is tijdelijk, maar daden hebben een veel langer geheugen. De man met de witte kuif weze gewaarschuwd.
(Fotomontage: YouTube)
