Balenciaga was de couturier die liever sprak via zijn kleren dan via zichzelf. Edith Dekyndt doet nu precies het omgekeerde: ze haalt zijn stoffen, sporen en archieven uit de stilte en legt ze naast haar eigen kunst. Bozar serveert geen zoveelste vitrinetentoonstelling over een modegod, maar een botsing tussen couture, vergankelijkheid en hedendaagse kunst.
Cristóbal Balenciaga hield niet van de spotlights. Geen grote ego-show, geen eindeloze interviews, geen behoefte om zichzelf iedere vijf minuten opnieuw als genie te verkopen. De Spaanse couturier liet zijn kleren het werk doen en trok zich na de sluiting van zijn modehuis in 1968 vrijwel volledig terug uit de modewereld. Dat zwijgzame imago heeft zijn legende alleen maar groter gemaakt.
Meer dan een halve eeuw na zijn dood wordt die gesloten wereld in Bozar opnieuw opengemaakt. Niet door een klassieke modecurator, maar door de Belgische kunstenaar Edith Dekyndt. Vanaf 14 oktober confronteert The Fabric Decides haar werk met materiaal uit het archief van Balenciaga. En nee, dat betekent niet dat je er een zaal vol couturejurken binnenstapt om vervolgens braaf te knikken bij de naam Balenciaga.
De man die van kleding architectuur maakte
Balenciaga was geen ontwerper die toevallig mooie jurken maakte. Hij veranderde de manier waarop kleding rond een lichaam kon worden gebouwd. Volume, schouders, rug, plooien en beweging werden bijna architecturale problemen. Christian Dior noemde hem ooit “the master of us all”, een compliment dat in de modewereld nauwelijks groter kan worden.
Zijn geheim zat niet alleen in de ontwerpen, maar in de manier waarop hij met materiaal omging. Stof moest vallen, bewegen en een eigen vorm krijgen. Het lichaam werd niet simpelweg ingepakt; de kleding kreeg een eigen architectuur.
En precies daar haakt Dekyndt in.
De Belgische kunstenaar is minder geïnteresseerd in de beroemde naam op het label dan in wat er met materiaal gebeurt. Stoffen, objecten en ruimtes veranderen onder invloed van tijd, gebruik, temperatuur en omgeving. Wat vandaag een waardeloos stuk materiaal lijkt, kan morgen een document worden. Wat ooit functioneel was, krijgt later een compleet andere betekenis.
Dat maakt de ontmoeting met Balenciaga verrassend logisch. Couture en hedendaagse kunst lijken op het eerste gezicht twee totaal verschillende werelden, maar vertrekken hier allebei vanuit hetzelfde obsessieve uitgangspunt: wat kun je met materiaal doen?
De stof blijft
Balenciaga had trouwens liever geen circus. Hij was notoir discreet, gaf weinig interviews en hield zijn privéleven afgeschermd. Vier jaar nadat hij zijn couturehuis in 1968 had gesloten, stierf hij.
Het merk Balenciaga kreeg daarna een leven dat de man zelf nooit heeft meegemaakt. Vandaag staat de naam voor een compleet andere beeldtaal, waarin couture, streetwear, ironie, celebritycultuur en soms ronduit provocerende marketing door elkaar lopen.
Precies daarom is het interessant om terug te keren naar de materiële oorsprong van de naam. Voor één keer gaat het niet over wie de huidige Balenciaga draagt, welke celebrity ermee over een rode loper loopt of hoeveel een tas kost. Het gaat over wat er achter het label zit.
De jurk is dood, lang leve de stof
Mode heeft een merkwaardig talent om haar eigen geschiedenis voortdurend te recycleren. Een silhouet uit de jaren vijftig wordt opnieuw hip, een oud logo wordt streetwear, een vergeten ontwerper wordt plots een referentie voor een nieuwe generatie en een kledingstuk dat ooit uit de mode raakte, belandt uiteindelijk achter glas.
Dekyndt is geïnteresseerd in wat er vóór en ná dat moment gebeurt.
In haar werk Obłok Magellana [Nuage de Magellan] uit 2022 speelt bijvoorbeeld stof een hoofdrol, samen met ijs en temperatuur. Het materiaal wordt onderworpen aan een proces waarin het verandert en sporen achterlaat. De stof is niet langer gewoon een middel om iets te maken. Ze wordt zelf het onderwerp.
Dat is een interessante gedachte wanneer je ze naast Balenciaga legt. Want wat gebeurt er met couture wanneer de ontwerper verdwenen is, het lichaam waarvoor het kledingstuk werd gemaakt al lang vergeten is en de mode waarvoor het ooit bedoeld was alweer verschillende revoluties verder is?
Geen modeporno
The Fabric Decides is vooral interessant omdat de tentoonstelling weigert om Balenciaga veilig op een voetstuk te laten staan.
Een kledingstuk kan mode zijn, erfgoed worden, museumobject worden en uiteindelijk zelfs kunsthistorisch materiaal. De betekenis schuift mee met de tijd. En plots blijkt die oude stof helemaal niet zo dood als ze eruitziet.
Edith Dekyndt haalt Balenciaga dus niet uit zijn graf om hem nog eens tot genie uit te roepen. Ze haalt hem uit zijn archief. Dat is subtieler en misschien ook brutaler.
Want een archief is normaal de plek waar een verhaal wordt vastgezet. Dekyndt doet het tegenovergestelde. Ze laat het materiaal opnieuw bewegen en nieuwe betekenissen krijgen.
Balenciaga is allang verdwenen. Zijn modehuis heeft hem overleefd, zijn naam is een miljardenmerk geworden en zijn kleding behoort tot de geschiedenis.
Maar zijn stoffen liggen er nog. En die blijken, in Bozar, nog altijd iets te zeggen te hebben.
Edith Dekyndt x Cristóbal Balenciaga – The Fabric Decides, Bozar, Brussel, van 14 oktober 2026 tot 31 januari 2027.
https://www.bozar.be/nl/kalender/edith-dekyndt-x-cristobal-balenciaga
(Foto: YouTube)
