Tegen de tijd dat je deze zin gelezen hebt, heeft België weer een zwembad bijgeleend.
Elke seconde groeit de staatsschuld volgens de schattingen met zo'n 1.553 euro, elke dag met genoeg geld om ruim driehonderddertig vrijstaande woningen te kopen. Sinds 13 oktober, de dag waarop de regering haar begroting had moeten indienen en dat niet deed, kwam er volgens diezelfde teller vijf miljard euro bij. De teller staat intussen boven de 738 miljard, ruim 62.000 euro per inwoner, baby's en gepensioneerden inbegrepen. Ondertussen zit de federale regering al weken te vergaderen, biedt de premier zijn ontslag aan, stuurt de koning hem terug aan het werk en praat Bart De Wever met iedereen behalve met de socialisten.
Hoe diep zitten we?
Het begrotingstekort bedraagt 5,2 procent van het bbp, de schuld 111 procent. Daarmee zit België op het Europese strafbankje: elk tekort boven drie procent is in strijd met de Europese begrotingsregels, en wie het uitgavenpad van de Commissie niet volgt, riskeert sancties. Paniek is niet nodig, zegt Willem Sas, professor publieke economie, in Het Nieuwsblad. Zolang de economie en de inflatie meegroeien, blijft de verhouding tussen schuld en bbp vrij stabiel. België heeft bovendien rijke burgers met spaargeld ter waarde van 250 procent van het bbp, en Griekenland had een tekort van 15 tot 20 procent toen het ontspoorde. De vergelijking met Athene is volgens Sas bij de haren getrokken.
Geruststellend is dat maar half. Een deel van het tekort gaat op aan rente, en die rentelast stijgt naarmate goedkope oude leningen vervangen worden door duurdere nieuwe. Wanneer de markten het vertrouwen verliezen, bijvoorbeeld omdat een regering valt of een oorlog uitbreekt, kan de schuld sneller groeien dan de economie, en dan begint wat Sas een rentesneeuwbal noemt: steeds meer geld dat naar rentebetalingen gaat en niet meer aan andere zaken besteed kan worden. Loopt het mis in Frankrijk, dat een vergelijkbaar tekort heeft, dan stoppen de beleggers ons in hetzelfde vakje. En het slechtste wat België kan doen, zegt Sas, is de regering laten vallen. Een land dat politiek instabiel wordt, riskeert uiteindelijk het IMF op bezoek te krijgen, en dan moet je mogelijk op korte tijd twintig miljard besparen of aan extra belastingen innen, meer dan het dubbele van wat er nu op tafel ligt. In Griekenland zagen we wat dat met een economie doet.
Dat is het decor waarin onze politici nu al wekenlang ruziemaken.
Wat er op tafel ligt
Het plan van De Wever moet tien miljard opleveren, en bijna iedereen die rekent, weet dat het niet volstaat. De komende jaren zal er nog meer bespaard moeten worden. In de tabel staan een vakantiegeld voor gepensioneerden dat niet meer meestijgt met de index, een vertraagde indexering van de ambtenarenlonen, een nieuwe ingreep bij langdurig zieken, een rem op de groeinorm in de gezondheidszorg tot ongeveer twee procent en duurdere doktersbezoeken. Er staat ook een effectentaks in, een belasting op grote effectenrekeningen.
Wat er niet in staat, is minstens even veelzeggend. Er zijn nog altijd een pak besparingen waar de regering niet of nauwelijks naar kijkt, omdat een of andere partij er haar heilige huisje van heeft gemaakt. De korting op sociale bijdragen voor de eerste werknemer kost een half miljard per jaar, terwijl het Rekenhof en de UGent vaststelden dat ze zo goed als niets oplevert. Ze is een erfenis van Charles Michel, en N-VA en MR willen er niet aan raken. België besteedt 3,5 procent van zijn bbp aan bedrijfssubsidies, ruim 22 miljard euro. Wie terugvalt naar het OESO-gemiddelde, spaart vijftien miljard uit, maar in de tabel staat 200 miljoen. Het fiscale gunstregime voor topsporters kost 250 miljoen per jaar, en er staat amper twintig miljoen besparing in. De subsidie voor professionele diesel kostte in 2024 nog 550 miljoen euro, deels aan buitenlandse transportbedrijven. Het mobiliteitsbudget waarmee werknemers belastingvrij hun hypotheek of huur kunnen afbetalen, kost volgens EY nu al 200 miljoen per jaar en kan oplopen tot een miljard. De flexi-jobs, waarmee je onder gunstige fiscale voorwaarden kunt bijverdienen, blijven buiten schot omdat de rechterzijde dwarsligt.
En dan is er de grootste olifant van allemaal. De lastenverlaging voor wie werkt, de trofee van deze regering, kost vijf miljard euro. Een regering die tien miljard zoekt, houdt dus vast aan een belastingverlaging van vijf miljard, die mee met geleend geld gefinancierd moet worden. CD&V en N-VA houden voet bij stuk. Sas formuleert het droog: wie de inkomsten verlaagt en tegelijk de uitgaven verhoogt, krijgt automatisch een tekort. Wie de belastingverlaging uitstelt of terugschroeft, zit volgens hem perfect binnen het Europese uitgavenpad, en dan kan drie miljard besparen al volstaan.
De rekening komt dus bij de gepensioneerde, de zieke en de ambtenaar. De voetballer, de transportbaron en de startende ondernemer met zijn subsidie mogen gerust zijn.
Vijf partijen, vijf heilige huisjes
Het patroon is zo duidelijk dat het bijna grappig wordt. N-VA beschermt de lastenverlaging en Defensie, MR de bedrijven, de topsporters en de erfenis van Michel, CD&V de lastenverlaging, Les Engagés de gezondheidszorg en Vooruit de index. Elk verdedigt zijn eigen achterban en noemt het verantwoordelijkheid. Wanneer Maxime Prévot van Les Engagés hardop zegt dat er op het gunstregime voor voetballers gemakkelijk zeventig miljoen te besparen valt, wijst hij meteen naar Francs Borains, de voetbalclub van MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez. Zo gaat dat in deze coalitie: je beschuldigt de ander van belangenvermenging en verdedigt intussen je eigen speeltuin.
Vooruit is de enige partij die het kader van De Wever weigerde. De socialisten willen een eerlijke bijdrage van miljonairs, minder besparingen in de gezondheidszorg en geen nieuwe indexmaatregelen. De vakbonden kraaien van plezier. Toch klinkt die plotse onverzettelijkheid wat hol. De pakketten die Vooruit de afgelopen twee jaar slikte, waren zwaarder dan wat er nu op tafel ligt. De partij keurde de zwaarste pensioenhervorming in jaren goed, stelde vorig jaar zelf een indexsprong light voor en struikelt nu over het vakantiegeld van gepensioneerden. 'We hebben geen marge meer', klinkt het. Gewezen vakbondstopman Jef Maes noemde het in Knack gewoon slecht onderhandeld: Vooruit voelt nu dat het draagvlak voor een vermogensbelasting veel groter is dan wat het bij de start van Arizona binnenhaalde.
Bazooka's en stekkers
De sfeer is intussen giftig. In Terzake zette Frank Vandenbroucke wat HLN een bazooka noemde op de onderhandelingen. Hij legde bloot welke toegevingen zijn collega's in ruil waarvoor deden, klaagde dat 'een oubollige belgicistische Franssprekende man die nooit Nederlands wil spreken' bij De Wever meer gedaan krijgt dan 'een gematigde socialist met Vlaamse overtuiging', en communiceerde het hele akkoord al bij voorbaat als asociaal en onrechtvaardig. Wie zo praat, kan dat akkoord achteraf moeilijk nog verdedigen.
De Wever antwoordde op zijn manier: hij nodigde Vooruit niet meer uit. 'Het zou helpen als we mee aan tafel mogen komen zitten', zei fractieleider Oskar Seuntjens in Villa Politica. 'Anders is hij degene die de stekker eruit trekt.' Daar draait het spel nu om: wie staat er op de foto met de stekker in de hand? Het doet denken aan december 2018, toen N-VA de regering-Michel verliet over het Marrakesh-pact, onder luid applaus van de eigen achterban, en daarna door de kiezer werd afgestraft. Ook vandaag zijn er N-VA'ers die volhouden dat ze toen uit de regering werden geduwd.
Wat Vooruit van verkiezingen zou winnen, is onduidelijk. Het kan wat linkse kiezers terughalen bij PVDA en Groen, maar het krijgt dan een meedogenloze De Wever tegenover zich en belandt na de stembusgang in de armen van de PS. Het is een sprong in het diepe, en het is niet zeker of Conner Rousseau die wil wagen.
Wie heeft hier gelijk?
Wie de rechterzijde wil verdedigen, heeft argumenten. België heft al een van de hoogste belastingen op arbeid ter wereld, en veel van die bedrijfssubsidies zijn in feite kortingen die dat moeten compenseren. Wie ze in één pennenstreek schrapt, maakt arbeid nog duurder. De lastenverlaging is bedoeld om werken te laten lonen, en dat is een structurele hervorming. Op Defensie bezuinigen terwijl er op het Europese continent oorlog wordt gevoerd, is een gok die niemand wil nemen. En een vermogensbelasting die echt geld opbrengt zonder dat het kapitaal over de grens verdwijnt, heeft nog geen enkele Belgische regering bedacht.
Alleen verklaart dat niet waarom een subsidie die volgens het Rekenhof niets oplevert, onaantastbaar blijft, of waarom een voetballer minder bijdraagt dan een verpleegkundige. Een regering die bij gepensioneerden tot op de euro weet wat ze haalt en bij topsporters blijft steken bij twintig miljoen, maakt keuzes, en die keuzes zijn politiek.
Intussen tikt de teller door, en elke week komt er bijna een miljard bij. Niemand in de Wetstraat lijkt daar wakker van te liggen, behalve de professor die waarschuwt dat een gevallen regering het allerduurste scenario is. Over één ding is de coalitie het blijkbaar wel eens: de rekening is voor later, en voor iemand anders.
(Foto: Didier Lebrun/Photonews)