Nike, Siemens, Janssen Pharmaceutica en Procter & Gamble strijken samen miljoenen op. Stuk voor stuk bedrijven met miljardenwinsten. Kan je dat eens uitleggen mijnheer Diependaele?
De Vlaamse regering bereidt de zwaarste besparingsronde in jaren voor: 1,5 miljard euro moet worden geschrapt om het - naar eigen zeggen - op één na grootste begrotingstekort ooit te vermijden. Daarvan komt 300 miljoen euro uit het gigantische subsidiesysteem. Maar achter dat cijfer van 18 miljard euro per jaar schuilt een complexe realiteit: geld dat naar ziekenfondsen, steden, multinationals en zelfs buitenlandse patissiers vloeit.
Subsidies als fundament: ziekenfondsen en steden krijgen het gros
De krant ‘Het Laatste Nieuws’ nam de 97.286 subsidies van 2024 onder de loep. Het resultaat doet meer dan eens de wenkbrauwen fronsen. Van de 18,1 miljard euro die Vlaanderen in 2024 uitkeerde, ging een miljardenstroom naar de mutualiteiten. De Christelijke Mutualiteit alleen al ontving 1,62 miljard euro. De socialistische en onafhankelijke ziekenfondsen, samen met de Vlaamse Zorgkas, volgden met honderden miljoenen.
Ook steden teren stevig op de Vlaamse kas. Antwerpen kreeg 1,13 miljard euro, Gent 531 miljoen. In beide gevallen steeg het bedrag met vijf procent tegenover 2023. De katholieke congregatie Broeders van Liefde ontving – met nogal heel erg veel liefde – 143 miljoen, nog altijd een van de grootste posten.
Volgens professor openbare financiën Herman Matthijs (UGent) is die steun historisch gegroeid en nauwelijks nog in verhouding tot de reële noden. Gemeentefondsen, onderwijsnetten, ouderenzorg: het zit verstrengeld in een wirwar van regels en lobbywerk. “Zonder grondige hertekening blijven deze structuren zichzelf voeden”, waarschuwt hij. Maar politici vinden het makkelijker om geld weg te halen bij anonieme sukkelaars dan bij hun vrienden en kameraden.
Multinationals aan het subsidie-infuus
Niet alleen sociale instellingen en lokale besturen profiteren. Ook multinationals staan op de lijst. ExxonMobil kreeg 15,5 miljoen euro klimaatsubsidies, BASF 4,6 miljoen. Daarnaast streken Nike, Siemens, Janssen Pharmaceutica en Procter & Gamble samen miljoenen op. Stuk voor stuk bedrijven met miljardenwinsten. Kan je dat eens uitleggen mijnheer Diependaele?
Voorstanders noemen dit “strategische subsidies” om investeringen en jobs in Vlaanderen te houden. Maar de controle op tegenprestaties is pover. Het subsidielandschap is zo versnipperd dat niemand nog een volledig overzicht heeft – een ideaal recept voor inefficiëntie. En dan vraag je je af hoe het toch komt dat we met zo’n enorm tekort in de begroting zitten.
Buitenlandse bestedingen: ontwikkelingssteun én patisserie
Ook buiten de landsgrenzen vloeit Vlaams geld. Van gezondheidszorgprojecten in Mozambique tot duurzame landbouw in Malawi: miljoenen euro’s gaan naar ontwikkelingsprogramma’s. Maar in dezelfde tabel duiken twee Nederlandse patissiers op die samen ruim 11.000 euro ontvingen. De Vlaamse overheid gaf ook geld uit aan culturele instellingen wereldwijd, van het Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond in Amsterdam tot het Weense dansfestival ImpulsTanz en het Adelaide Festival in Australië.
De Vlaamse regering kondigde aan sommige buitenlandse subsidies af te bouwen. Maar de kritiek blijft: te veel versnippering, te weinig coördinatie tussen het federale, Europese en Vlaamse niveau. Zonder heldere afspraken gooit ‘ontwikkelingssteun’ geld naar buiten zonder meetbaar effect.
Dienstencheques als succesverhaal
Bijna 1,6 miljard euro – net geen tiende van het totaal – gaat naar dienstenchequeondernemingen. Poetsen, strijken, huishoudhulp. Voor economen is dit een van de weinige voorbeelden waar subsidies zowel sociale als fiscale voordelen opleveren. Wat denk jij?
Micropremies en administratieve absurditeit
Tussen de miljardenposten zitten subsidies die amper het stempel waard zijn: tientallen organisaties ontvingen minder dan 20 euro, vier kregen zelfs één euro. Dat kost meer aan administratie dan het oplevert. Toch blijft het bestaan omdat niemand een grens durft te trekken. Wat voelt het heerlijk om Vlaming te zijn.
Een log systeem dat zichzelf voedt
Het beeld dat opdoemt is dat van een log systeem dat historisch gegroeide stromen in stand houdt. Grote spelers krijgen het gros, bedrijven en organisaties in binnen- en buitenland pikken mee, en micro-organisaties ontvangen bedragen die symbool staan voor de bureaucratie zelf.
De vraag is niet alleen wáár het geld naartoe gaat, maar waarom de Vlaamse overheid nog steeds zoveel verschillende potjes onderhoudt. Zonder duidelijke keuzes blijft het subsidiesysteem een lappendeken die veel kost en weinig oplevert.
(Fotomontage: Bert Van Den Broucke/Photo News)
