Privacy- en rechtsbescherming onder druk.
De Belgische overheid beschikt voortaan over technologie om smartphones te ontgrendelen wanneer verdachten hun toegangscode niet willen vrijgeven. De FOD Financiën maakte recent bekend een Graykey aan te schaffen, een apparaat dat ontwikkeld is door een voormalige Apple-ingenieur en enkel verkocht wordt aan opsporings- en veiligheidsdiensten. Een licentie voor vier jaar kost ongeveer 64.000 euro.
De Graykey kan gekoppeld worden aan inbeslaggenomen iPhones of tablets, waardoor toegangscode en data achterhaald kunnen worden. Afhankelijk van de lengte van de toegangscode duurt het ontgrendelen enkele uren tot enkele dagen, maar de kans op succes is hoog. Sinds de aankoop zijn er volgens minister Jan Jambon 17 smartphones ontgrendeld, steeds in overeenstemming met de richtlijnen van het College van Procureurs-Generaal.
Kritiek vanuit politiek en juridisch veld
Kamerlid Vincent Van Quickenborne noemt de inzet van Graykey “hoogst problematisch” en waarschuwt voor een ernstige inbreuk op de privacy. Hij hekelt ook het bredere ‘Money Control’-systeem van Financiën, dat volgens hem de dienst te veel macht geeft bij het onderzoeken van financiële dossiers.
Advocaat strafrecht Kris Luyckx wijst erop dat het nieuwe beleid het zwijgrecht van verdachten ondermijnt. Wie zijn smartphone weigert te ontgrendelen, riskeert sinds kort boetes of zelfs gevangenisstraffen. Bovendien bestaan er alternatieve technieken, zoals de Israëlische Cellebrite, die data kunnen ophalen zonder de toegangscode te kennen.
Professor Bart Preneel stelt dat het een kat-en-muisspel is tussen smartphonefabrikanten en makers van ontgrendelapparatuur. Apple en andere bedrijven passen hun beveiliging voortdurend aan, maar de Graykey kan met gespecialiseerde technieken miljoenen toegangscodecombinaties proberen zonder dat het toestel blokkeert.
Gebruik en toepassingen
In praktijk benadrukken interne bronnen bij Financiën dat Graykey primair bedoeld is voor zware opsporingsdossiers, zoals sigaretten- en brandstofsmokkel, of gevallen waarbij miljoenen euro’s aan ontdoken accijnzen betrokken zijn. De gewone belastingplichtige wordt in principe niet geconfronteerd met het gebruik van deze technologie. Ook gespecialiseerde politiediensten beschikken over soortgelijke middelen voor complexe strafzaken.
Professor fiscaliteit Michel Maus waarschuwt dat smartphones veel persoonlijke informatie bevatten die vaak niet relevant is voor het onderzoek, en vraagt zich af of daar zorgvuldig mee wordt omgesprongen.
Implicaties voor privacy en rechtsstaat
De mogelijkheid voor de overheid om smartphones te ontgrendelen roept fundamentele vragen op over privacy, proportionaliteit en staatsmacht. Critici waarschuwen dat de overheid zich in een richting beweegt waarbij ze steeds verder in de privé sneedt, en dat het adagium “wie niets te verbergen heeft, hoeft niets te vrezen” de kernwaarden van rechtsbescherming niet mag ondermijnen.
Het kabinet van minister Jambon benadrukt dat Graykey al tijdens de vorige regering-De Croo is aangekocht en dat het gebruik tot nu toe beperkt is gebleven tot 17 gevallen, maar de discussie over een balans tussen opsporing en privacy staat nog in de kinderschoenen.
(Foto: Pixabay)
