Steden en gemeenten trekken aan de alarmBel: leg het gebruik van de fatbike aan banden!
De fatbike bestaat niet, en dat is precies het probleem
Wat wél bestaat: een opgedreven motor, een winkel die hem verkoopt, en een politie zonder meettoestel.
Sint-Niklaas, Turnhout, Sint-Truiden, Wetteren. Overal dezelfde klacht: jongeren die met veel te veel snelheid en veel te weinig manieren over fiets- en voetpaden razen. De vraag die daarop volgt is even overal dezelfde, en ze is verkeerd gesteld: moeten we de fatbike apart regelen?
Nee. En niet omdat de overlast niet bestaat, maar omdat de fatbike niet bestaat.
Juridisch is het gewoon een fiets met dikke banden
In de wegcode staat geen categorie 'fatbike'. Wat de wet ziet, zijn technische kenmerken: vermogen, snelheid, of je moet trappen of niet. Op basis daarvan is zo'n ding een elektrische fiets, een speedpedelec of een bromfiets, en voor elk van die drie bestaan er al regels over uitrusting, snelheid en gebruik.
Een fatbike is dus geen voertuigsoort maar een stijl. Brede banden, laag frame, stoer zadel. Je zou evengoed matzwarte auto's een eigen hoofdstuk in de verkeerswet kunnen geven.
En dat is niet zomaar een spitsvondigheid, want zo'n categorie werkt aantoonbaar niet. Er rijden intussen al skinnybikes rond: exact hetzelfde toestel, exact hetzelfde gedrag, alleen met smallere banden. Wie de regel aan het uiterlijk hangt, is verslagen nog voor de inkt droog is. De fabrikant hoeft alleen een ander wiel te monteren.
Wie iets wil regelen, moet dat doen op wat een voertuig kán: snelheid, vermogen, gashendel. Niet op hoe het eruitziet.
Het echte probleem is al verboden
Laten we een kat een kat noemen. Waar mensen zich aan storen, is niet de fiets maar het opdrijven ervan en vooral het soort stoere kereltjes - doorgaans types met overgewicht - die er mee door de straten scheuren. Een elektrische fiets mag tot vijfentwintig kilometer per uur ondersteunen met maximaal 250 watt. Wat er in die gemeenten rondrijdt, haalt vlot het dubbele, soms met een gashendel waardoor er niet eens meer getrapt hoeft te worden.
Dat is vandaag al illegaal. Niet 'grijze zone', niet 'onduidelijk': gewoon verboden.
We voeren dus een verhit debat over nieuwe regels voor gedrag dat de bestaande regels al verbieden. Dat is geen wetgevend probleem. Dat is een handhavingsprobleem, en die twee door elkaar halen is de goedkoopste truc uit de politieke keuken. Een nieuwe regel kost een persbericht. Handhaving kost mensen, toestellen en geld.
De testbank die in Nederland staat en hier niet
Om te bewijzen dat een fiets is opgedreven, heb je een rollentestbank nodig: een toestel waarop de politie meet wat dat ding werkelijk doet. In Nederland zijn daarmee al duizenden illegale voertuigen uit het verkeer gehaald. In België worden ze slechts beperkt ingezet, omdat de juridische omkadering nog niet rond is.
Lees dat nog eens naast het standpunt van de federale overheid. Die zegt: er zijn genoeg regels, er moet gewoon beter gehandhaafd worden. Terwijl het instrument om te handhaven bij ons nog altijd niet volledig bruikbaar is, precies omdat de wetgever zijn werk niet af heeft.
Je kunt niet tegelijk zeggen dat handhaving de oplossing is en het gereedschap voor die handhaving in de kast laten liggen. Dat is geen standpunt, dat is een alibi.
En de winkel dan?
Nog zoiets. Uit onderzoek van de jongerenredactie van de openbare omroep bleek eerder dit jaar hoe makkelijk het is om een illegaal opgedreven fatbike te kopen. Online én in de winkel.
Hallo! We discussiëren over boetes voor vijftienjarigen, over helmplicht en leeftijdsgrenzen, terwijl er handelaars zijn die hun een voertuig verkopen dat op het moment van aankoop al buiten de wet valt. Aan de kassa, met garantie erbij.
Er is geen enkele reden om die keten ongemoeid te laten. Marktcontrole op wat er binnenkomt en verkocht wordt, is efficiënter dan honderd politiecontroles achteraf, want daar zit het knelpunt: één invoerder bedient duizenden klanten. De burgemeester van Sint-Truiden die de verkoop wil aanpakken, denkt in dat opzicht juister dan wie een nieuwe categorie in de wegcode wil.
Het cijfer dat niemand heeft
Nog een ongemakkelijke vaststelling: niemand weet of er meer ongevallen gebeuren met fatbikes dan met andere elektrische fietsen. Ze worden bij dezelfde statistiek geteld.
We debatteren dus over een vermoeden. Dat is niet noodzakelijk fout — je hebt geen tabel nodig om te zien dat een zware fiets aan veertig per uur, met twee man op en zonder helm, slecht kan aflopen — maar het betekent wel dat elk voorstel op straatgevoel drijft in plaats van op bewijs. Wie beleid maakt op zichtbaarheid, maakt beleid tegen wat opvalt, en dat is zelden hetzelfde als wat gevaarlijk is.
Daar zit trouwens een risico dat je in dit debat weinig hoort. Regelgeving die zich richt op een uiterlijk, richt zich in de praktijk op een type gebruiker. De fatbike is een tienerding geworden, met alles wat daarbij hoort. Wie de politie vraagt te controleren op een stijl in plaats van op een meting, vraagt haar om mensen te selecteren op hun voorkomen. Een testbank vraagt niet naar je gezicht.
Waar de burgemeesters wél een punt hebben
De lokale bestuurders zitten met de klachten van de bange voetganger. Wanneer een minister van bovenaf laat weten dat het bestaande kader in principe volstaat, klinkt dat vanuit een gemeentehuis vooral als: los het zelf maar op, met bevoegdheden die je niet hebt.
Twee van hun voorstellen zijn bovendien gewoon verstandig. Een helmplicht voor minderjarigen op elektrische fietsen, zoals Nederland die vanaf 2027 invoert, is goedkoop, meetbaar en redt schedels. En een leeftijdsgrens is verdedigbaar wanneer je kinderen van negen of tien in groep op zulke toestellen ziet rijden — daar ligt overigens ook een verantwoordelijkheid bij ouders die dat kopen en toelaten.
Alleen: koppel dat aan snelheid en vermogen, niet aan bandbreedte. Dan geldt het meteen voor de skinnybike, voor het volgende model en voor alles wat de markt hierna bedenkt.
Wat je dan wél doet
Drie dingen, en geen ervan vraagt een nieuwe voertuigcategorie.
Werk het juridische kader af zodat de politie die rollentestbank effectief mag gebruiken. Ga naar de invoerders en de verkopers die opgedreven toestellen aanbieden, want daar bereik je duizend gebruikers tegelijk. En als je regels toevoegt, hang ze aan meetbare eigenschappen: helm en leeftijd op basis van snelheid en vermogen.
Dat is minder spectaculair dan een verbod op fatbikes in het park. Het heeft ook één groot nadeel: het kost geld en het levert pas over twee jaar resultaat, en dus geen krantenkop deze week.
En daarom vrezen wij dat het niet gebeurt. We zullen nog een tijd doen alsof het probleem de dikte van een band is, tot de eerste rechter een gemeentelijk fatbikeverbod onderuithaalt omdat het niet uit te leggen valt waarom dezelfde motor met smallere wielen wél mag.
Wangedrag moet inderdaad stoppen. Alleen zit het wangedrag niet in het rubber.
(Foto: P-magazine)
