Nieuwe data onthullen evolutie van de epidemie: “Hiv treft vandaag andere groepen.”
Hiv en aids waren ooit de meest gevreesde gezondheidsbedreigingen ter wereld. In de jaren tachtig stond de diagnose synoniem voor een doodsvonnis: angst, stigma en onwetendheid bepaalden het debat. Sindsdien is de medische wereld onherkenbaar veranderd. Dankzij doeltreffende antivirale behandelingen leven mensen met hiv vandaag een quasi normale levensverwachting en vormt het virus, bij correcte therapie, geen transmissierisico meer. Toch betekent vooruitgang niet dat de strijd gestreden is. De cijfers over 2024 tonen dat België opnieuw alert moet zijn.
Historiek: van dodelijk mysterie naar medische revolutie
Hiv dook begin jaren tachtig op in westerse media, eerst als een onbekende aandoening die vooral homomannen trof. Het virus verspreidde zich wereldwijd en groeide uit tot een pandemie die miljoenen levens eiste. De introductie van combinatietherapie in 1996 zorgde voor een keerpunt: aids werd van een fatale ziekte een chronische aandoening. Preventiestrategieën zoals condoomgebruik, testen en later ook PrEP (pre-expositieprofylaxe) hebben het risico op besmetting sterk verlaagd. Maar het virus blijft circuleren, en nieuwe epidemiologische verschuivingen vragen voortdurend bijsturing.
Recente cijfers: stijging bij Belgische mannen ondanks stabiel totaalbeeld
Uit de nieuwste Sciensano-data blijkt dat het totale aantal hiv-diagnoses in 2024 stabiel blijft, maar dat is slechts een deel van het verhaal. Bij Belgische mannen stijgt het aantal nieuwe gevallen opnieuw, zowel bij mannen die seks hebben met mannen als bij heteromannen.
- 289 diagnoses bij mannen die seks hebben met mannen — evenveel als in 2023, maar +15% bij Belgische mannen binnen die groep.
- 332 diagnoses bij heteroseksuelen — een globale stijging van 3%.
- Bij Belgische heteromannen is de trend het scherpst: Sciensano noteert +33%.
De epidemie raakt vooral twee doelgroepen:
- Belgische mannen die seks hebben met mannen
- Sub-Saharaans Afrikaanse heteroseksuele mannen en vrouwen
Brussel blijft de zwaarst getroffen regio, met bijna drie keer meer diagnoses per inwoner dan het nationale gemiddelde. De trend sluit aan bij de stijging van andere seksueel overdraagbare infecties in het gewest.
Preventie: vooruitgang, maar nog te veel drempels
Sciensano benadrukt dat bijkomende inspanningen onmisbaar zijn. Het nieuwe HIV-plan focust op drie pijlers: preventie, testen, en behandeling.
Bekende strategieën blijven de basis:
- consequent condoomgebruik
- regelmatige testen
- onmiddellijke behandeling na diagnose
- preventieve medicatie zoals PrEP en noodmedicatie PEP
Maar ondanks het bewezen effect worden deze maatregelen volgens Sciensano nog te weinig benut. De toegang tot PrEP blijft ongelijk verdeeld en de bekendheid ervan bij bepaalde groepen beperkt.
Ook Sensoa ziet reden tot bezorgdheid. De stijging bij heteromannen blijft onverklaard en vraagt gericht onderzoek: wie worden precies gemist door de huidige preventie? Daarnaast waarschuwt de organisatie voor de impact van een verschraling van relationele en seksuele vorming in het onderwijs.
Toegankelijkheid en ongelijkheid
PrEP-gebruik stijgt, maar niet snel genoeg. De medicatie is voor sommige groepen te weinig bekend of moeilijk bereikbaar. Toegang via huisartsen zou volgens Sensoa een laagdrempelige oplossing kunnen bieden.
Daarnaast vraagt Sciensano om sociale drempels weg te werken en in regio’s met hogere prevalentie — vooral Brussel — meer in te zetten op laagdrempelige teststrategieën.
Gezondheid in breder perspectief
Sciensano plaatst de hiv-cijfers expliciet in een ruimer gezondheidsbeeld. Uit de recente Gezondheidsenquête blijkt dat het mentaal welzijn van Belgen al twintig jaar verslechtert. Kwetsbare groepen — vaak dezelfde die ook harder worden getroffen door hiv — hebben nood aan bredere ondersteuning, zowel fysiek als psychisch.
Conclusie: geen reden tot paniek, wel tot waakzaamheid
Hiv is al lang niet meer de dodelijke epidemie van de jaren tachtig, maar het virus blijft een maatschappelijk aandachtspunt. De recente stijging bij Belgische mannen toont dat het succes van preventie niet vanzelfsprekend is.
De boodschap is zakelijk, eenvoudig en duidelijk: de middelen om hiv onder controle te houden bestaan, maar ze worden niet altijd gebruikt.
(Foto: Pixabay)
