Halve waarheden en hele leugens maken zich op voor een nieuw narratief.
Toen COVID-19 begin 2020 België bereikte, schoot de overheid in paniekmodus. Wat volgde, was een ongeziene mix van lockdowns, avondklokken, contactbubbels en mondmaskerbeleid. Een narratief dat zijn gelijke niet kende, maakte zich meester van een makke bevolking. Wie dat in twijfel trok werd weggezet als een gevaarlijk element voor de maatschappij, dom, wappie, een complottheorist. Toch, kwamen stilaan de leugens bovendrijven. De oorlog in Oekraïne bleek het beste vaccin. Plots hield het virus op met variëren. Covid stierf een stille dood. En die stilte wilde de experts meer dan volgaarne bewaren en bewaken. Klopte er iets niet? Wees maar zeker. Laat we even grabbelen in de ton vol leugens.
Een greep uit de hardnekkige COVID-leugens die nooit écht geëvalueerd werden:
- "Mondmaskers helpen niet" – werd aan het begin verkondigd, zogezegd om hamstergedrag te vermijden. Niet lang daarna werden ze plots verplicht, zelfs op lege pleinen.
- "Twee weken om de curve af te vlakken" – klonk het in maart 2020. Het werden maanden. En dan nog een paar maanden.
- "We gaan voor groepsimmuniteit" – werd even geopperd, maar snel weer afgevoerd toen bleek dat het virus daar lak aan had.
- "Vaccins voorkomen besmetting" – eerst de slogan bij uitstek. Tot bleek dat je met drie prikken even goed positief kon testen.
- "Kinderen zijn geen verspreiders" – tot scholen alsnog dicht moesten.
- "Covid Safe Ticket garandeert veiligheid" – een QR-code die zogezegd bescherming bood, maar besmette mensen vrolijk binnenliet zolang ze ‘up-to-date’ waren.
Ondanks al die valse noten bleef een echte post-mortemanalyse uit. Geen parlementaire onderzoekscommissie, geen publiek mea culpa. De foute inschattingen, inconsistent beleid en communicatieflaters werden vakkundig onder het tapijt geveegd. Intussen duikt het virus weer op, maar zonder dat de lessen van gisteren écht zijn geleerd. Integendeel, wat lezen we vandaag in ‘Het Nieuwsblad’ – we citeren de titel: “Nieuwe coronavariant maakt wereldwijd opmars: “Kans is reëel dat ook wij aan de start staan van een nieuw golfje”
“Zet de maskers maar op en verberg uwe op...”
De oorlog in Oekraïne zou wel eens afgelopen kunnen zijn en jawel daar begint een nieuwe subvariant, NB 1.8.1, zich internationaal te verspreiden. Sterker nog hij zou ook bij ons stilaan terrein winnen. Specialisten slaan (nog) geen alarm, maar wijzen wel op signalen die erop wijzen dat we opnieuw aan de vooravond van een besmettingsgolf kunnen staan.
Hoort wie klopt daar kinderen?
Het virus dat we een paar maanden geleden met z’n allen naar de achtergrond hadden verdrongen, zou opnieuw aan de deur te kloppen. Geen dramatisch geklop, geen sirenes, maar wel de herkenbare sluipgang – zo vernemen we – waarmee COVID-19 zich al vier jaar lang een weg door onze samenleving baant. De jongste telg in de familie heet NB 1.8.1, een subvariant van het ondertussen vertrouwde omikron. De eerste gevallen doken op in China en Hongkong, maar inmiddels is het beestje ook gesignaleerd in de Verenigde Staten, Frankrijk, Spanje, Nederland, Zweden en, waarschijnlijk, ook bij ons. Waarschijnlijk! Wat hebben we de wetenschappelijke waarzeggerij gemist, toch?
Grote Geert en de nog grotere Marc
“We testen amper nog, dus zekerheid is er niet,” zegt biostatisticus Geert Molenberghs (UHasselt). “Maar het zou naïef zijn te denken dat NB 1.8.1 België ongemoeid laat.” De variant is nog niet officieel vastgesteld in ons land, maar dat zegt vandaag weinig. Er wordt nauwelijks nog genetisch getypeerd bij positieve tests, en de testbereidheid van de bevolking zit ergens in de kelderverdieping. “Toch mogen we ervan uitgaan dat ook hier de variant rondgaat. De enige vraag is: hoe ver staat hij al?” Als de grote Geert het niet weet, wie dan wel? Juist, over naar de nog grotere Marc van Ranst. “We zien opnieuw een stijging in het aantal positieve tests,” zegt viroloog Marc Van Ranst. “Dat is voorlopig beperkt, maar we kunnen er niet omheen dat dit de opmaat kan zijn naar een nieuwe besmettingsgolf. Nog klein, maar niet onbestaand.” De klassieke monitoring via het rioolwater in Leuven laat nog niets alarmerends zien, “maar dat kan de komende weken veranderen,” zegt Van Ranst. “Zoiets begint altijd lokaal.”
Variant "onder toezicht", maar niet zonder impact
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie hoeft niemand in paniek te raken. NB 1.8.1 staat voorlopig gecatalogeerd als een “variant onder monitoring”, niet als een “variant of concern”. Dat betekent: opletten, maar (nog) geen rode vlag. De genetische verschillen met de vorige omikronvarianten zijn beperkt, maar wél relevant. De subvariant zou iets besmettelijker kunnen zijn en net iets beter gewapend om bestaande antilichamen te ontwijken. Geen revolutie, maar mogelijk wel een stille versterking.
Niet dodelijk, maar niet onschuldig
Moeten we opnieuw de maskers opdiepen en de alcoholgels bovenhalen? Niet meteen. Oef. Zolang het virus zich binnen het bekende omikron-spectrum blijft bewegen, verwachten experts geen tsunami van ziekenhuisopnames. “Het zal verlopen zoals eerdere golfjes: mensen worden ziek, sommige worden opgenomen, maar de intensieve zorgen zullen niet overspoeld worden,” zegt Van Ranst. Toch nog even te rade gaan bij nummer drie van de heilige Corona-drievuldigheid: Steven Van Gucht. Ook hij blijft voorlopig nuchter. “De vorige coronagolf dateert al van vorige herfst. Dat wil zeggen dat we negen maanden amper met COVID zijn geconfronteerd. In de tussentijd hebben verschillende varianten naast elkaar bestaan, zonder dat één daarvan echt dominant werd.” Maar net daar zit volgens hem het venijn. “Als NB 1.8.1 sterker is dan de rest, dan zal die zich vroeg of laat opwerken tot dominante variant. Wanneer dat gebeurt – nu of in het najaar – blijft koffiedik kijken.”
In landen als Hongkong zou de variant recent wel degelijk een opleving van ziekenhuisopnames en zelfs sterfgevallen hebben veroorzaakt. “Maar we spreken niet over overlijdens op schaal van de eerste pandemiegolven,” nuanceert Van Ranst. “De situatie is niet vergelijkbaar.”
Immuungeheugen met gaten
De langdurige stilte rond het virus is tegelijk geruststellend én verontrustend. “We zijn collectief wat immuniteit kwijtgespeeld,” stelt Molenberghs. De vaccinatiecampagnes zijn ondertussen bijna een jaar oud, natuurlijke infecties zijn – wegens het gebrek aan circulatie – zeldzaam geworden. “Dat zorgt ervoor dat een virus als NB 1.8.1 mogelijk makkelijker opnieuw vat krijgt op de bevolking.” Misschien heeft Ursula von der Leyen ondertussen al een telefoontje gepleegd met Pfizer en een nieuwe monsterbestelling hebben geplaatst. Wie zal het zeggen, we mogen het toch niet weten.
(Fotomontage: PD)
