Hoe komt dat, wie is verantwoordelijk en wie gaat dat (nog) willen betalen?
Wie ooit gebouwd of verbouwd heeft, weet hoe het werkt: een raming is zelden het eindpunt. Budgetten schuiven op, kosten lopen uit, en wie realistisch is, houdt daar van bij de start rekening mee. Maar zelfs dan bestaan er grenzen.
Bij overheidsprojecten lijken die grenzen opvallend rekbaar. Daar durven professionals er zo ver naast te zitten dat de vraag zich opdringt of het nog om misrekening gaat, dan wel om strategie. Wordt een project bewust te laag ingeschat om het politiek verteerbaar te maken? En als het dan ontspoort: wie betaalt de rekening, en wie draagt de verantwoordelijkheid?
Misschien moeten we terug naar het begin. Naar de eerste steenlegging, waar politici het project nog als een trofee presenteerden. Want daar begint het verhaal dat vandaag onder financiële druk kraakt.
Van 7 naar 13,6 miljard euro
De realiteit is intussen hard. De kostprijs van de Oosterweelwerken rond Antwerpen is opnieuw fors gestegen. Waar het project ooit op 7 miljard euro werd geraamd en later opliep tot 10 miljard, spreekt het Rekenhof vandaag over een totale kost van 13,6 miljard euro.
Een stijging die niet alleen aanzienlijk is, maar ook structureel lijkt. Factoren zoals inflatie en PFAS-verontreiniging worden aangehaald, maar verklaren niet volledig waarom het budget zo ontspoort. Tegelijk schuift ook de opleveringsdatum steeds verder op: van 2025 naar inmiddels 2033.
Financiering onder druk
Het oorspronkelijke model was eenvoudig: de gebruiker betaalt. Via tolheffingen in de Kennedytunnel, de Liefkenshoektunnel en de nieuwe Scheldetunnel zouden automobilisten de investering op termijn terugbetalen.
Dat model komt nu zwaar onder druk te staan. De Vlaamse regering blijft formeel geloven in die piste en besliste eind 2025 nog om bijkomende kosten – goed voor 1,65 miljard euro – via tolheffingen te recupereren.
Maar de cijfers vertellen een ander verhaal. Toltarieven liggen vandaag al meer dan 20 procent hoger dan een decennium geleden, en verdere stijgingen lijken onvermijdelijk. Tegelijk blijft onduidelijk hoe hoog die tarieven uiteindelijk zullen oplopen.
“Niet te verantwoorden”
Het Rekenhof is scherp in zijn analyse. De beslissing om bijkomende kosten via tol te financieren wordt omschreven als “niet te verantwoorden”. Het financieel model zelf wordt als onvoldoende robuust bestempeld, zonder garantie dat de aangegane leningen ooit volledig zullen worden terugbetaald.
Dat ondergraaft ook een cruciale politieke keuze: het buiten de begroting houden van de Oosterweel-schuld. Die keuze was gebaseerd op de veronderstelling dat de schuld zichzelf zou terugverdienen. Volgens het Rekenhof is dat scenario niet langer geloofwaardig.
Structureel onderschat?
Volgens experts is de rode draad duidelijk: het project werd van bij de start te optimistisch ingeschat. Een lagere raming maakt een dossier politiek verkoopbaar, maar verschuift het probleem naar de toekomst.
Intussen stapelen de kosten zich op, met exploderende rentelasten als extra drukfactor. Waar die eerder op 17 miljard euro werden geraamd, is dat bedrag inmiddels opgelopen tot meer dan 24 miljard.
De rekening volgt later
Wie betaalt uiteindelijk de prijs?
Als tolheffingen onvoldoende opleveren, verschuift de last onvermijdelijk naar de belastingbetaler. Dat scenario wordt steeds minder hypothetisch en steeds meer een realistische uitkomst van een project dat financieel uit balans is geraakt.
De politieke verantwoordelijkheid blijft voorlopig dunnetjes. Maar naarmate de cijfers blijven oplopen, wordt de ruimte om die verantwoordelijkheid te ontwijken steeds kleiner. Kom het maar eens uitleggen. Toch?
(Foto: Photonews)
