"Zet je wasmachine aan, laad die auto op": energiebedrijven pushen zonneverbruik per sms — want te veel stroom kost geld.
België kampt met een luxeprobleem van formaat: het zonnetje schijnt, de wind waait, de zonnepanelen draaien overuren — en niemand weet wat te doen met al die gratis stroom. Dus sturen energiebedrijven hun klanten een vriendelijk doch dringend sms’je: “Gebruik je zonne-energie nu!” Niet omdat ze zo begaan zijn met jouw comfort, maar omdat ze anders zelf mogen dokken voor het overschot.
Meer dan 200.000 klanten van Luminus met zonnepanelen kregen recent zo’n digitale por in de zij. Een droge, prozaïsche boodschap op hun scherm, maar met een onderliggende paniektoon: draai die was, laad die auto, zet die boiler aan. Want er is op sommige momenten zóveel stroom op het net dat de prijs onder nul zakt. En dan moeten de leveranciers — jawel — geld bijleggen om van hun stroom af te geraken.
Groene overvloed, grijze kater
Jarenlang werd in België de mantra verkondigd dat elke vierkante meter dak zonnepanelengewijs moest worden volgelegd. Missie (deels) geslaagd: vandaag piekt het vermogen aan fotovoltaïsche capaciteit op de Belgische daken tot zo’n 11,4 gigawatt — goed voor een stijging van 1,4 GW ten opzichte van vorig jaar. Maar het verbruik op een rustige zondag in mei blijft hangen rond de 7 à 8 GW. Tel daar nog wat windenergie bij en je krijgt een energienet dat dichtslibt van de groene goodwill.
Die ecologische euforie heeft een duistere keerzijde: wanneer vraag en aanbod elkaar niet vinden, dondert de elektriciteitsprijs de dieperik in. “Op zondagen waarop het zonnetje schijnt en de fabrieken stil liggen, gaat het razendsnel”, zegt energietrader Matthias Detremmerie van Elindus in ‘Het Nieuwsblad’. “Dan zit je met een structureel overschot. En dat kost geld.”
Energie onder nul, gedrag boven nul
In de wereld van de energie betekent een negatieve prijs niet dat de klant gratis stroom krijgt. Het betekent dat de leverancier moet betalen om zijn stroom kwijt te raken. Vandaar het SMS-offensief van bedrijven als Luminus: “Op het moment dat ons systeem detecteert dat het aanbod groter is dan de vraag, schieten onze algoritmes in actie. Dan krijgen al onze zonneklanten een bericht om nú te verbruiken”, aldus woordvoerder Brecht Snoeks.
Voor wie nog een stap verder wil gaan, is er de betalende Luminus-app, waarmee klanten op maat krijgen te horen hoe ze hun piekproductie kunnen afvlakken: laad je fiets, start je warmtepomp, draai die droger. “We hopen dat mensen dan hun gedrag aanpassen. Want zonnepanelen installeren is één ding, ze nuttig aanwenden op het juiste moment is iets anders.” Dat ze daar niet eerder op konden komen, toch?
Gratis stroom? Enkel als je het systeem snapt
Kleinere leveranciers doen ondertussen hun eigen kunstjes om het net te ontlasten. Energie.be maakte het verbruik op zondagmiddag tussen 12 en 16 uur tijdelijk gratis — met als resultaat een stijging van 30 procent in het verbruik. Anderen schakelen zelfs zonnepanelen tijdelijk uit of leiden stroom om naar batterijparken.
“Wat we nu meemaken is de logische uitkomst van jarenlang investeren zonder nadenken over gedragsverandering”, zegt Detremmerie. “Mensen zijn nooit echt aangespoord geweest om hun energieverbruik aan te passen aan hun productie. Maar zonne-energie is niet iets wat je kunt opsparen voor later. Ze is vluchtig. Als iedereen ’s avonds kookt, maar de zon dan al onder is, heb je een mismatch.”
Betaald om te verbruiken — of gestraft om het te laten
Wie denkt dat ie het overschot gewoon terug aan het net kan geven, vaak van een koude kermis thuis. Meer en meer leveranciers, waaronder Octa+, rekenen hun klanten een boete aan voor de stroom die ze terugleveren op het verkeerde moment. Volgens een recent onderzoek van VRT NWS moesten sommige zonnepaneleneigenaars bijbetalen — gewoon omdat hun zonnestroom op een ongunstig moment het net instroomde.
Netbeheerder Elia is alvast overtuigd dat automatisering de sleutel is. FEBEG, de federatie van energiebedrijven, hoopt intussen dat dynamische contracten — waarbij de prijs mee fluctueert met het aanbod — het gedrag van gezinnen gaan sturen. We mogen ons aan heropvoeing verwachten dus.
Welkom in de paradox van de energietransitie
De situatie van vandaag leest als een ironisch hoofdstuk in het grote boek der klimaatambities. We hebben eindelijk overvloedige groene energie, en nu smeken leveranciers dat we er meer van gebruiken — desnoods tegen betaling. Wie zijn verbruik niet afstemt op de grillen van de zon en de wind, is niet langer een brave burger met zonnepanelen, maar een kostelijke dwarsligger.
De energietransitie vraagt dus meer dan een paneel op het dak en een warm gevoel in het hart. Ze vraagt gedrag, bewustzijn, flexibiliteit. Of zoals Detremmerie het samenvat: “We moeten ons hoofd evenveel gebruiken als onze omvormer.”
