“Het loopt uit de hand. Geen enkele politicus durft de geldstroom te stoppen.”
De krant Het Laatste Nieuws publiceerde op dinsdag een onthullend onderzoek naar een omvangrijke en concentrerende stroom subsidies binnen de Vlaamse poetshulpsector. Vier grote spelers – Het Poetsbureau, Daenens, Trixxo en Tempo-Team at Home – domineren stilaan de markt van dienstencheques en ontvangen samen recordbedragen, goed voor meer dan een half miljard euro aan overheidssteun in het afgelopen jaar. Econoom Ive Marx (UAntwerpen) noemt de situatie problematisch: “Het loopt uit de hand. Geen enkele politicus durft de geldstroom te stoppen.”
Van kleinschalig initiatief tot miljardenbusiness
Het systeem van de dienstencheques werd in 2004 gelanceerd als een kleinschalig instrument om zwartwerk te bestrijden en werklozen aan de slag te krijgen. Twintig jaar later telt de sector meer dan 100.000 werknemers en 700.000 klanten, met een kostenplaatje dat de belastingbetaler miljarden euro’s per jaar kost.
In de afgelopen drie jaar stroomden meer dan 4,3 miljard euro aan subsidies naar poetshulp. Ter vergelijking: in dezelfde periode gaf Vlaanderen 1,6 miljard euro minder uit aan zorg voor mensen met een beperking, kinderopvang of jeugdhulp. De subsidies voor geestelijke gezondheidszorg bedragen slechts een achtste van dit bedrag.
Hoe de overheid bijdraagt
Een uur poetshulp via dienstencheques kost de klant ongeveer 10 euro, maar de overheid legt daar nog eens 18,63 euro bovenop. Veel bedrijven rekenen bovendien een kleine meerprijs aan de gebruiker. In werkelijkheid kost een uur poetshulp zo’n 30 euro, waarvan de overheid ruim 60 procent voor haar rekening neemt. Een groot deel van deze middelen belandt bij een beperkte groep grote bedrijven. De poetshulp zelf, krijgt daarvan slechts een kruimel.
Officieel zijn er meer dan 900 poetsbedrijven actief, maar de Inspectie van Financiën stelde begin dit jaar vast dat de markt in handen is van hooguit tachtig firma’s. Het Laatste Nieuws ontdekte dat de concentratie nog groter is: vier spelers controleren bijna 40 procent van de markt en stellen bijna de helft van alle Vlaamse poetshulpen tewerk. Vorig jaar ontvingen deze bedrijven samen meer dan een half miljard euro subsidies, een recordbedrag.
Effecten op de arbeidsmarkt
Het oorspronkelijke doel van het systeem – kortgeschoolde werklozen aan de slag helpen – is totaal achterhaald. De werkloosheidsgraad is gehalveerd en het aantal vacatures verdrievoudigd. Uit overheidsrapporten blijkt dat bijna 60 procent van de werknemers al een baan had voordat ze in de dienstenchequesector kwamen. Econoom Marx: “Het zijn werknemers die de overheid eerst geld opbrachten en nu geld kosten door over te stappen naar zwaar gesubsidieerde jobs. Ondertussen lijden andere bedrijven productiviteitsverlies door personeelstekort.”
Bovendien kent de sector een hoog ziekteverzuim: één op de tien poetshulpen valt langer dan een jaar uit, dubbel zoveel als in andere arbeidsintensieve sectoren. Dit kost de sociale zekerheid bijna 200 miljoen euro per jaar.
Concentratie en macht van de grote spelers
De vier grootste bedrijven gebruiken de subsidies niet alleen om hun medewerkers te betalen, maar ook om te groeien en kleinere bedrijven over te nemen. Lees: voor zichzelf. Het versterkt hun marktpositie en geeft hen aanzienlijke invloed op de sector. Dennis Rombauts van sectorfederatie Federgon waarschuwt: “De golf van overnames is niet gezond voor de sector. Kleine firma’s maken verlies en moeten hun kosten op klanten afwentelen. Alleen door te groeien blijven ze rendabel.”
Discussie over prijs en subsidies
De hoge subsidies en de financiële macht van grote spelers zetten vraagtekens bij het nut van het systeem. Onderzoek toont aan dat een verhoging van slechts twee euro per dienstencheque 200 tot 400 miljoen euro kan besparen. Toch vreest de sector omzetverlies en een toename van zwartwerk. Econoom Marx benadrukt dat politici geen drastische ingrepen durven te doen, omdat dienstencheques een belangrijk kiespubliek bedienen. “Je kan je afvragen of het in tijden van financiële krapte nog een kerntaak van de overheid is om poetshulp te subsidiëren,” aldus Marx.
Wat hebben we vandaag geleerd?
Het onderzoek van HLN toont dat de Vlaamse dienstenchequesector gegroeid is tot een miljardenindustrie, gedomineerd door vier grote spelers die een groot deel van de subsidies binnenrijven. Terwijl de oorspronkelijke doelstelling van het systeem – werk voor kortgeschoolden – grotendeels vervaagd is, blijven politici terughoudend om de geldstroom aan te passen. De cijfers roepen vragen op over efficiëntie, sociale rechtvaardigheid en de rol van de overheid in een sector die financieel afhankelijk blijft van subsidies.
(Foto: Shutterstock)
