Ook België krijgt een spiegel voorgehouden.
De internationale spelregels staan onder druk. Dat is de centrale boodschap van het nieuwste jaarrapport van Amnesty International, dat de toestand van mensenrechten in 144 landen analyseert. De conclusie is scherp: het systeem dat na de Tweede Wereldoorlog werd opgebouwd om staten en machthebbers aan regels te binden, brokkelt af onder druk van geopolitiek, economische belangen en politieke opportuniteit.
Ook België ontsnapt niet aan die analyse. Integendeel: volgens de organisatie groeit de kloof tussen internationale profilering en binnenlandse realiteit.
Internationale orde onder druk
Volgens Amnesty evolueert de wereld naar een model waarin macht opnieuw primerend wordt op regels. Staten, multinationals en politieke bewegingen die zich tegen fundamentele rechten keren, ondermijnen steeds openlijker internationale afspraken.
Conflicten in het Midden-Oosten, de oorlog in Oekraïne en spanningen tussen grootmachten illustreren volgens het rapport hoe militaire en economische belangen steeds vaker boven het internationaal recht worden geplaatst. Burgers betalen daarbij de hoogste prijs, onder meer door vernietigde infrastructuur en stijgende aantallen slachtoffers.
Daarnaast wijst Amnesty op het toenemende gebruik van technologie als controle-instrument. Overheden zetten artificiële intelligentie, spyware en digitale surveillance in om oppositie en protestbewegingen te monitoren en te onderdrukken.
Tegelijk groeit volgens het rapport de terughoudendheid bij staten om elkaar nog ter verantwoording te roepen. Economische afhankelijkheden en geopolitieke belangen leiden tot wat Amnesty omschrijft als een politiek van wegkijken.
België: internationaal actief, nationaal kwetsbaar
Binnen dat internationale kader positioneert België zich traditioneel als voorvechter van mensenrechten. De steun aan instellingen zoals het Internationaal Strafhof en diplomatieke initiatieven rond conflicten passen in dat profiel.
Toch stelt Amnesty dat die positie onder druk staat. Bepaalde beleidsbeslissingen blijven volgens de organisatie hangen in intenties zonder concrete uitvoering, zoals maatregelen rond handelsbeperkingen met bezette gebieden.
De geloofwaardigheid van dat internationale engagement wordt volgens Amnesty vooral ondermijnd door de binnenlandse situatie.
Asielbeleid en rechtsstaat onder vuur
De scherpste kritiek richt zich op het migratie- en opvangbeleid. Volgens Amnesty schendt België de rechten van duizenden mensen door structureel onvoldoende opvangplaatsen te voorzien.
Daarnaast wordt gewezen op het herhaaldelijk niet naleven van gerechtelijke uitspraken die de overheid verplichten om opvang te voorzien. Dat creëert volgens de organisatie een fundamenteel probleem voor de rechtsstaat: wanneer de overheid zelf rechterlijke beslissingen naast zich neerlegt, komt de geloofwaardigheid van het systeem onder druk te staan.
De situatie escaleerde volgens het rapport in 2025, toen ook gezinnen met kinderen zonder opvang bleven en op straat terechtkwamen.
Gevangenissen blijven structureel probleem
Ook de toestand in de Belgische gevangenissen blijft een terugkerend aandachtspunt. Overbevolking, verouderde infrastructuur en beperkte capaciteit leiden tot omstandigheden die volgens Amnesty niet voldoen aan minimale normen.
De invoering van noodmaatregelen heeft volgens de organisatie geen structurele verbetering gebracht. Het probleem blijft hardnekkig en wijst op een beleid dat onvoldoende inspeelt op de onderliggende oorzaken.
Tegenbeweging groeit
Tegenover die negatieve evoluties plaatst Amnesty ook een tegengewicht. Wereldwijd kwamen het voorbije jaar miljoenen mensen op straat tegen onrecht en repressie.
Burgerprotesten, juridische procedures en internationale druk hebben in verschillende gevallen geleid tot concrete resultaten, zoals vervolgingen op internationaal niveau en toenemende politieke erkenning van mogelijke oorlogsmisdaden.
Die beweging toont volgens Amnesty dat maatschappelijke druk nog steeds impact kan hebben, zelfs in een context van groeiende geopolitieke spanningen.
Oproep tot consistentie
De centrale boodschap richting België is duidelijk: geloofwaardigheid in mensenrechtenbeleid vereist consistentie tussen woorden en daden.
Internationale positionering volstaat niet wanneer binnenlandse problemen blijven aanslepen. Volgens Amnesty ligt daar een fundamentele test voor beleidsmakers: niet alleen pleiten voor mensenrechten op het wereldtoneel, maar ze ook consequent toepassen binnen de eigen grenzen.
(foto: Shutterstock)
