Gemeenten wapenen zich tegen leefloongolf: meer dossiers, minder mensen, extra stress – maar wél 300 miljoen om alles te verteren.
In de coulissen van het Zomerakkoord schuilt een fiscale storm die langzaam maar zeker richting de OCMW-loketten raast. Met de afbouw van de onbeperkte werkloosheidsuitkering voorspellen gemeenten een lawine aan nieuwe aanvragen voor een leefloon. En dus trekken steden en dorpen ten strijde met vacatures in de hand en bezorgdheid in de ogen.
Een tsunami aan leefloonaanvragen
In Gent alleen al worden minstens duizend extra aanvragen verwacht. In Mol zoeken ze elf extra sociaal werkers. Roeselare rekent op vier. Leuven mikt op minstens vijf. Boom, Dendermonde, Lier en Diksmuide scrollen alvast nerveus door de kandidatenlijst van VDAB – als die tenminste nog niet leeg is. De reden voor die massale zoektocht is de tsunami aan leefloonaanvragen, die er aan zit te komen
Extraatjes
De federale regering pompt vanaf 2026 jaarlijks 150 miljoen euro extra richting de OCMW’s – een totaal van 300 miljoen euro in twee jaar. Een budgettaire oppepper, jazeker, maar eentje met bijsluiter: de centen dekken wel de leeflonen, maar niet de mensen die het werk moeten doen. En daar wringt het schoentje – of liever: de hele schoenwinkel.
“De bijkomende leeflonen zullen gecompenseerd zijn, maar het bijkomende werk dat erachter zit niet,” waarschuwt Bart Wenes (CD&V), voorzitter van het Bijzonder Comité Sociale Dienst in Roeselare. “Meer dossiers, meer gesprekken, meer onderzoeken. Maar niet noodzakelijk meer handen.”
Knelpuntberoep
In Roeselare worden 637 langdurig werklozen met een uitkering op de wip gezet. Daarvan zullen naar verwachting 370 mensen bij het OCMW aankloppen, en een goeie 130 effectief op een leefloon kunnen rekenen. Maar voor dat hele proces – van dossier tot huisbezoek en activering – heb je mensen nodig. En laat maatschappelijk werker nu net al jaren een knelpuntberoep zijn.
Dertig dagen, twintig obstakels
“Leefloonaanvragen moeten binnen de dertig dagen worden behandeld,” zegt Nathalie Debast van de VVSG in ‘Het Nieuwsblad’. “Dat is niet enkel een formaliteit. Je moet langsgaan, onderzoeken, motiveren en begeleiden.” Zeker bij mensen die al twintig jaar niet gewerkt hebben, stapelen de problemen zich meestal op als ongeopende brieven van de RVA.
Ironisch genoeg krijgen gemeenten nu de taak om de sociale vangnetten strak te trekken, terwijl het federale niveau de knopen doorknipt. De arbeidsmarkt activeren, dat is de bedoeling. Maar activeren vergt nu eenmaal meer dan een Excelbestand en een goedbedoelde begeleidingsfolder. Er moet voldoende personeel zijn, zegt Debast. En er moet voldoende tijd zijn om dat personeel op te leiden voor januari 2026. Een maand waarin veel nieuwe dossiers op de bureau’s zullen belanden, maar nog niet noodzakelijk veel extra handen aan de andere kant van de tafel zitten.
De logica van het beleid: jij schrapt bovenaan, wij dweilen onderaan
De nieuwe maatregel past in het bredere kader van het “activeringsbeleid” van de regering-De Wever: wie langdurig werkloos is, zal het in de toekomst met minder steun moeten doen. De lokale besturen mogen vervolgens kijken wie uit de boot valt en proberen dat bij te passen met een leefloon. Alleen: zonder de juiste middelen én mensen wordt activeren al snel reduceren tot registreren.
De onderliggende redenering klinkt bekend: besparen aan de bovenkant, en hopen dat de onderkant het opvangt. Gemeenten krijgen daarbij de rol van menselijke airbag – stevig, flexibel en vooral... noodzakelijk. Maar zoals elke airbag weet: bij een te zware impact word je zelf ook onbruikbaar.
En dus zijn de vacatures talrijk, de verwachtingen hoog en het politiek optimisme... beperkt. Terwijl Theo Francken nog nageniet van zijn staatsstructurenoffensief, proberen gemeenten gewoon iemand te vinden om de telefoon van het OCMW op te nemen.
België, in een notendop.
(Foto: Shutterstock)
