Na maanden onderhandelen, lekken, politieke ruzies en halfbakken compromissen heeft de regering eindelijk beslist hoe het Belgische pensioenstelsel er de komende jaren zal uitzien. De teksten moeten nog door het parlement, maar de grote lijnen liggen vast. En zoals wel vaker bij pensioenhervormingen geldt één simpele samenvatting: werken wordt nog iets belangrijker, en vroeger stoppen wordt duurder. Wat betekent dat concreet voor jou?
Vervroegd met pensioen? Dan moet je meer gewerkt hebben
Wie droomt van een vroeg pensioen, kan dat nog altijd. De leeftijdsvoorwaarden blijven grotendeels dezelfde. In theorie kan je nog steeds op je zestigste stoppen, maar dan moet je wel een lange carrière achter de rug hebben. Alleen wordt de definitie van een “gewerkt jaar” strenger.
Tot vandaag volstond het om 104 dagen per jaar te werken om dat jaar te laten meetellen voor je pensioen. Vanaf 2027 wordt die lat verhoogd naar 156 dagen. De overheid wil daarmee duidelijk maken dat een pensioen vooral gebaseerd moet zijn op effectief gewerkt werk.
Er komt wel een kleine buffer voor wie net onder die grens valt. Iedereen krijgt namelijk een soort “potje” van vijf pechdagen. Heb je bijvoorbeeld in een bepaald jaar 152 gewerkte dagen, dan kan je die vier ontbrekende dagen uit die reserve halen zodat het jaar toch meetelt.
Voor het eerste werkjaar blijft de regel soepeler. Omdat veel jongeren pas midden in het jaar beginnen te werken nadat ze de schoolbanken verlaten, blijven daar 104 dagen volstaan.
Vroeger stoppen wordt duurder
Wie vroeger stopt met werken, krijgt sowieso een lager pensioen. Maar daar komt binnenkort nog een extra financiële prikkel bij: de pensioenmalus. Het principe is eenvoudig. Voor elk jaar dat je vroeger stopt dan de wettelijke pensioenleeftijd, verlies je 5 procent van je pensioen. Ga je bijvoorbeeld drie jaar vroeger met pensioen, dan wordt je uitkering met 15 procent verminderd.
Er is wel een belangrijke uitzondering. Wie een voldoende lange en actieve loopbaan heeft, kan aan die straf ontsnappen. De grens ligt op 35 loopbaanjaren met telkens minstens 156 gewerkte dagen, en in totaal minstens 7.020 gewerkte dagen.
Ziekte, moederschapsverlof, vaderschapsverlof en tijdelijke werkloosheid blijven wel meetellen als zogenaamde gelijkgestelde periodes. Gewone werkloosheid en landingsbanen doen dat niet.
De pensioenmalus zal bovendien geleidelijk worden ingevoerd. Voor wie geboren is in de jaren zestig ligt de straf lager dan voor jongere generaties. Pas voor wie vanaf 1975 geboren is, geldt de volle vijf procent per jaar.
Goed nieuws voor wie jong begon te werken
Er is ook een kleine tegemoetkoming voor mensen die al heel vroeg begonnen te werken. Wie op zijn achttiende in het arbeidsleven stapte en een lange carrière kan voorleggen, kan nog steeds relatief vroeg stoppen.
Na 42 gewerkte jaren kan je vanaf je zestigste met pensioen, op voorwaarde dat je in elk van die jaren minstens 234 effectief gewerkte dagen hebt.
Dat is dus een strengere voorwaarde dan bij gewoon vervroegd pensioen, maar het voordeel is duidelijk: wie echt een lange loopbaan heeft, krijgt nog steeds de mogelijkheid om vroeger te stoppen.
Ambtenaren verliezen een stuk van hun voordelen
Ook voor ambtenaren verandert er heel wat. Vandaag worden hun pensioenen nog berekend op basis van het loon van de laatste tien jaar van hun carrière. Omdat dat meestal de best betaalde periode is, leidt dat tot hogere pensioenen dan bij werknemers, waar de volledige loopbaan wordt meegerekend. Dat systeem wordt geleidelijk afgeschaft. In de toekomst zal ook bij ambtenaren de volledige carrière mee tellen.
Daarnaast verdwijnen een aantal voordelen die typisch waren voor het ambtenarenstelsel, zoals de zogenaamde tantièmes en verhogingscoëfficiënten. Die zorgden ervoor dat een gewerkt jaar soms voor meer dan één jaar meetelde in de pensioenopbouw.
Een paar uitzonderingen blijven bestaan, onder meer voor politie, brandweer en sommige actieve diensten. Maar ook daar worden de voordelen kleiner.
Zelfs bij de spoorwegen en het leger, waar vroeger erg lage pensioenleeftijden golden, wordt de leeftijd geleidelijk opgetrokken richting de algemene pensioenleeftijd van 67 jaar.
Minder pensioen voor wie weinig werkte
De hervorming wil vooral de band tussen werken en pensioen versterken. Daarom wordt ook het aantal niet-gewerkte periodes dat meetelt voor het pensioen beperkt. Vandaag kunnen periodes van werkloosheid of andere gelijkgestelde situaties een groot deel van een loopbaan uitmaken zonder dat dit het pensioen zwaar beïnvloedt.
Vanaf 2031 zullen zulke periodes maximaal 20 procent van een carrière mogen uitmaken. Daarvoor komt er al een overgangsregeling van 40 procent. Wie lange periodes van werkloosheid heeft gehad, zal dat dus meer voelen in zijn pensioen.
Langer werken wordt beloond
Er is niet alleen een straf voor wie vroeger stopt, maar ook een bonus voor wie langer doorgaat.
Wie na de wettelijke pensioenleeftijd blijft werken, krijgt een pensioenbonus. Die stijgt naargelang je geboortejaar. Voor oudere generaties gaat het om ongeveer twee procent extra per gewerkt jaar, voor jongere generaties kan dat oplopen tot vijf procent.
Net zoals bij de malus gelden ook hier loopbaanvoorwaarden. Je moet dus een voldoende lange carrière hebben om van die bonus te kunnen profiteren.
De rode draad: langer werken wordt de norm
Wie alle maatregelen samenlegt, ziet duidelijk waar de hervorming naartoe wil. De overheid probeert het pensioenstelsel betaalbaar te houden in een land waar waar het geld langs ramen en deuren naar buiten gesmeten wordt.
Dat betekent in de praktijk dat vroeger stoppen moeilijker wordt, dat niet-gewerkte periodes minder zwaar meetellen, en dat langer werken sterker wordt beloond.
