Bijna 8 procent van de volwassen Brusselaars heeft diabetes, en in de armste wijken kan dat oplopen tot één op de vijf. Endocrinoloog Bart Keymeulen van het UZ Brussel doet een dringende oproep: wacht niet tot je klachten hebt. En wie risicofactoren heeft, laat zich beter vroeg screenen.
De cijfers zijn nuchter maar alarmerend. In 2023 registreerde het nationaal gezondheidsinstituut Sciensano bijna 8 procent diabetespatiënten onder de volwassen bevolking van Brussel. Dat is méér dan het nationaal gemiddelde van 7,4 procent en ook meer dan Vlaanderen (6,5 procent). En het zijn er bijna veertig procent meer dan in 2007.
Armste wijken het zwaarst getroffen
De cijfers worden pas echt confronterend als je inzoomt op de wijken. Een publicatie van het Brusselse Observatorium voor Gezondheid en Welzijn toonde al aan dat liefst 30 procent van de 65-plussers in Molenbeek, Anderlecht en Sint-Joost-ten-Node de diagnose diabetes heeft gekregen. In de armste buurten, grotendeels ten westen van het kanaal of in het noorden van de stad, kan bij volwassenen de prevalentie oplopen tot één op de vijf. In de rijkste buurten is dat 2 à 4 procent.
In wijkgezondheidscentrum Peterbos in Anderlecht bevestigt huisarts Peter Decat dat beeld met dagelijkse praktijkervaring. "Veertig procent van de patiënten boven de vijftig jaar heeft hier diabetes. Soms zien we al zware complicaties: wonden aan de benen, nierinsufficiëntie, problemen met het bloedvatenstelsel." Decat waaide pas over uit Gent en merkt meteen het verschil. "Het is evident dat de tijd die we aan diabetes besteden ten koste gaat van aandacht voor andere aandoeningen of mentale klachten."
Biologisch én sociaal risico
Endocrinoloog Bart Keymeulen van de Diabeteskliniek in het UZ Brussel legt uit waarom Brussel zo in het oog springt. Enerzijds is diabetes type 2 deels erfelijk, en bepaalde etnische groepen, onder meer mensen van Noord- en Sub-Sahara-Afrikaanse, Oost-Europese, Zuid-Aziatische of Zuid-Amerikaanse origine, dragen een hoger biologisch risico. "Dat is zo in Brussel, maar ook in Gent of Antwerpen. Maar lifestyle, van voeding tot beweging, is even belangrijk."
Anderzijds speelt inkomen een cruciale rol. Goedkopere, calorierijke voeding, minder mogelijkheden om te bewegen, meer stress en minder contact met de huisarts: het zijn allemaal factoren die diabetes in de hand werken bij mensen in armoede. "Chips en frieten zijn goedkoper, maar ook makkelijker dan vers koken. En wie in de buurt van het Zoniënwoud woont, kan veel eenvoudiger bewegen dan iemand uit Molenbeek", zegt Keymeulen.
Verpleegkundige en diabeteseducator Eline Verheyen van wijkgezondheidscentrum Noordwijk in de Groendreef ervaart het dagelijks. Ze begeleidt al zo'n 6 procent van de grofweg 1.800 patiënten, een honderdtal mensen met diabetes, en stuurt hen jaarlijks door naar tandarts, oogarts en podoloog om complicaties voor te blijven. "Heel wat mensen weten niet dat ze de ziekte hebben. En mensen met grote financiële zorgen stappen niet of zelden naar de huisarts omdat ze andere dingen aan hun hoofd hebben."
Preventie schiet tekort, ook qua taal
Een bijkomend probleem is dat preventiecampagnes vaak alleen in het Nederlands of Frans beschikbaar zijn. Verheyen compenseert creatief: "Ik maak zelf folders met zoveel mogelijk afbeeldingen, bijvoorbeeld van porties groenten op een bord, en leg soms iets letterlijk met handen en voeten uit." Ze gebruikt ook campagnemateriaal uit Nederland, vertaald in het Arabisch.
Keymeulen is duidelijk: de maatschappelijke kost van diabetes is enorm. "Zowat tien procent van het nationale RIZIV-budget gaat naar diabetesmedicatie of complicaties. Onderschat ook de effecten op invaliditeit niet."
Screenen vanaf je twintigste
Zijn advies is eenvoudig maar krachtig: wacht niet. "Laat iedereen vanaf veertig jaar af en toe zijn bloedsuikerspiegel meten. Voor etnische risicogroepen of mensen met diabetes in de familie: doe het al vanaf twintig jaar."
Op 3 juni biedt wijkgezondheidscentrum Peterbos gratis bloedsuikermetingen aan tijdens de Dag van de Gezondheid in Anderlecht. De Vlaamse Gemeenschapscommissie promoot daarnaast de screeningstool FINDRISC, waarmee Brusselaars vanaf 45 jaar hun eigen risico kunnen inschatten.
