Regering laat ‘experten’ het vuile werk al netjes vooraf uittekenen.
Achter de schermen van de federale begrotingsoefening gebeurt wat intussen een klassieker is geworden in Belgische politieke folklore: als het moeilijk wordt, roepen politici “experten” ter hulp. Niet om te beslissen, wel om het denkwerk te doen — maar vooral om later te kunnen zeggen dat de keuzes “technisch noodzakelijk” waren en uit de koker van een ander kwamen. Handig toch.
De Wever wil tegen 2029 netjes binnen de Europese uitgavennormen kleuren. Alleen: dat kost geld. Veel geld zelfs. Volgens de laatste ramingen moet er zo’n 6,7 miljard euro gevonden worden. Dus werd minister van Begroting Vincent Van Peteghem (CD&V) met het Planbureau in de hand op zoek gestuurd naar inspiratie. Resultaat: een dik pakket van 250 voorstellen, aangeleverd door 32 economen en andere cijferliefhebbers. Politici beslissen uiteindelijk zelf, zo staat er netjes bij. Al is het moeilijk beslissen als je vooraf al een menukaart krijgt voorgeschoteld.
Gezondheidszorg: de grote kas
De grootste brok van de federale uitgaven gaat naar sociale zekerheid, en dus ook naar de zorg. 41,3 miljard euro en stijgend, want vergrijzing is intussen zo voorspelbaar dat ze bijna als begrotingspost kan worden ingeboekt.
De “experten” zien vooral daar ruimte. De groeinorm — nu 2 procent en richting 3 procent tegen 2029 — wordt daarbij met scheve blik bekeken. Volgens de rekensommen kan dat alleen al miljarden opleveren als je die afremt.
Daarnaast vallen ook klassiekers opnieuw op tafel: hoger remgeld, inkomensafhankelijke bijdragen en strengere controles op ziekenhuisbudgetten en geneesmiddelen. Of met andere woorden: minder gratis, meer betalen, strikter controleren. Niet bepaald revolutionair, wel efficiënt op papier.
Langdurig zieken: responsabiliseren klinkt beter dan besparen
Ook langdurig zieken blijven een geliefd doelwit. 15,9 miljard euro per jaar is geen kleine rekening, dus wordt gezocht naar manieren om de instroom te beperken.
Werkgevers én werknemers moeten meer “verantwoordelijkheid” dragen, zo luidt het. Dat klinkt vriendelijk, maar komt in de praktijk vaak neer op extra druk, extra controle en minder ruimte voor wie echt uitvalt. De potentiële besparing: 600 tot 800 miljoen euro. Al geven de experten zelf toe dat er al heel wat maatregelen lopen. Of: het dossier zit al halfvol, maar we doen alsof we nog moeten beginnen.
Minder overheid: loonstilstand en politieke zelfkastijding
Binnen de federale administratie valt nog 41,8 miljard euro te verdelen. Een deel daarvan gaat naar ambtenaren en werking. En dus duikt het bekende debat weer op: moet de overheid “slanker”?
Voorstellen variëren van loonblokkeringen tot het beperken van politieke verloning. Zelfs het asielbeleid wordt in sommige scenario’s herbekeken, wat enkele honderden miljoenen zou kunnen opleveren.
Het klinkt allemaal als een Excel-oefening met mensen als variabelen. Efficiënt, maar niet bepaald sociaal neutraal.
Subsidies en fiscale koterijen: wie snijdt wat af?
Bedrijfssubsidies ter waarde van 7,9 miljard euro liggen ook op tafel. Vooral loonsubsidies worden kritisch bekeken. Volgens eerdere berekeningen van het Planbureau kan daar tot 1,3 miljard worden bespaard.
Ook fossiele subsidies en andere fiscale voordelen worden opnieuw in vraag gesteld. Een terugkerend thema: België heeft geen gebrek aan belastinggeld, wel aan overzicht over waar het allemaal naartoe gaat.
Belastingen: meer halen, anders noemen
Aan de inkomstenzijde schuiven de “experten” een brede waaier voorstellen naar voren. Van het schrappen van fiscale uitzonderingen zoals bedrijfswagens en maaltijdcheques tot het herbekijken van flexi-jobs en sportersregimes.
Daarnaast duiken ook zwaardere pistes op: vermogensbelasting, hogere belasting op huurinkomsten en een bredere tax shift waarbij arbeid wordt ontlast en consumptie of kapitaal zwaarder wordt belast.
De cijfers lopen op tot miljarden, afhankelijk van welke tabellen je gelooft en welke assumpties je gebruikt. Of in politieke taal: het hangt ervan af waar je de rekenschuif stopt.
Btw verhogen: makkelijk gezegd, moeilijk gehouden
Een klassieker in elke begroting: de btw. Verhogen of harmoniseren kan volgens de tabellen tot 3 miljard opleveren. Maar zelfs het Planbureau zet daar een voetnoot bij: door indexering van lonen en uitkeringen blijft er in werkelijkheid amper 800 miljoen over.
Met andere woorden: het lijkt simpel tot je het effectief probeert.
Index en lonen: het echte taboe
En dan komt de heilige koe: de index. Sommige experten stellen voor om het systeem aan te passen of zelfs te beperken. Minder snelle loonstijgingen, minder automatische aanpassingen.
Dat is politiek het equivalent van in een vol café roepen dat de pintjes duurder moeten worden én kleiner.
Staatshervorming: de verre droom als begrotingsoplossing
Tot slot nog een klassieker: de staatshervorming. 81,5 miljard euro stroomt jaarlijks naar deelstaten via de financieringswet. Sommige experten zien daar een hertekening mogelijk.
Alleen: zelfs in het rapport staat er netjes bij dat dit op korte termijn “niet haalbaar” is. Toch wordt het al voorzichtig als piste meegeschoven. Voor de volledigheid, en misschien ook om de indruk te wekken dat alles bespreekbaar is, zolang niemand het effectief moet uitvoeren.
De echte vraag: wie beslist er eigenlijk?
Wat deze oefening vooral blootlegt, is niet zozeer waar het geld kan worden gehaald, maar hoe de politiek zichzelf steeds vaker verschuilt achter “technische adviezen”.
Experten leveren scenario’s, cijfers en tabellen. Politici kiezen eruit wat past, en verpakken dat vervolgens als onvermijdelijkheid. Zo wordt beleid minder een keuze en meer een spreadsheet met een stropdas errond.
Blijft er nog één ongemakkelijke vaststelling hangen: in al dat gesnij, gereken en herverdeling is er opvallend weinig aandacht voor defensie. Oeps.
O ja, en voor zichzelf trouwens ook. De staat, het apparaat, de structuren die dit hele circus draaiende houden?
Tiens?
(Foto: Didier Lebrun/Photo News)
