Rechter: vooraf ingevulde aangifte klopt niet.
Sinds de fiscus met artificiële intelligentie werkt, zijn de mazen in het fiscale net zelfs voor de kleinste visjes te klein geworden. Elke euro wordt gescand, elke afwijking gespot. Belastingbetalers krijgen vandaag vaker post van de FOD Financiën dan dat ze ooit van hun lief kregen. In Brussel struikelt men over komma’s — zelfs als die er niet staan. Want, jawel, ook de fiscus kan zich vergissen
Blind vertrouwen wordt afgestraft
De vooraf ingevulde belastingaangifte is voor veel Belgen een zegen. Minder papierwerk, minder kans op fouten — althans in theorie. In de praktijk kan je dat vertrouwen maar beter wantrouwen. Dat blijkt na een recente gerechtelijke uitspraak die een structureel probleem blootlegt: foutieve gegevens die jarenlang ongemerkt blijven staan, en automatisch worden overgenomen door belastingplichtigen die ervan uitgaan dat de administratie correct werkt.
Jarenlang te veel betaald
Het rechtelijke dossier draaide rond de aangifte van het kadastraal inkomen:
In vak 1106 moet het kadastraal inkomen worden ingevuld van een onroerend goed dat niet als hoofdverblijf dient, maar bijvoorbeeld wordt verhuurd of gebruikt als tweede verblijf. Op dat bedrag wordt de belasting berekend.
Voor de aanslagjaren 2018 tot en met 2021 vulde de fiscus automatisch een bedrag van 1.642 euro in. Op basis daarvan werden de belastingen berekend en betaald. Alleen bleek dat cijfer niet correct. De betrokken belastingplichtige had enkele jaren eerder een appartement verkocht, waardoor zijn totale kadastraal inkomen lager lag. In werkelijkheid had hij belast moeten worden op 1.177 euro in plaats van 1.642 euro.
De fout bleef jarenlang onopgemerkt en kwam pas in 2022 aan het licht. Toen werd bezwaar ingediend voor meerdere aanslagjaren. De fiscus aanvaardde dat bezwaar enkel voor het meest recente jaar en wees de oudere dossiers af omdat de termijn verstreken was, ondanks het feit dat het telkens om dezelfde fout ging. In totaal leidde dat tot een te hoge belastingfactuur van 1.816 euro.
Pas jaren later werd de fout ontdekt. Maar de fiscus erkende die slechts gedeeltelijk en weigerde een volledige rechtzetting. De zaak belandde uiteindelijk voor de rechter — die de belastingbetaler gelijk gaf.
De administratie moet het teveel geïnde bedrag terugbetalen, inclusief kosten.
Structureel probleem
Fouten in vooraf ingevulde aangiftes blijken geen uitzondering, maar een terugkerend probleem. Gegevens over onroerend goed, kinderen ten laste, leningen of fiscale attesten worden automatisch ingevuld, maar zijn niet altijd correct of up-to-date. Maar opgepast: volgens de fiscus blijft de belastingebetaler altijd de eindverantwoordelijke, ook al maakt de fiscus zélf een fout in die vooraf ingevulde gegevens.
Dat creëert een paradox: de fiscus automatiseert en vereenvoudigt, maar schuift tegelijk alle risico’s door.
AI maakt het strenger, niet feilloos
De digitalisering en inzet van artificiële intelligentie hebben de controlecapaciteit van de fiscus sterk verhoogd. Afwijkingen worden sneller opgespoord, controles worden efficiënter. Maar dat betekent niet dat het systeem foutloos is. Integendeel: hoe meer data automatisch wordt verwerkt, hoe groter de impact van een fout kan zijn. Een verkeerde invoer wordt jaar na jaar herhaald — en zelden spontaan gecorrigeerd.
Wie controleert de controleur?
De kern van het probleem is duidelijk: belastingbetalers vertrouwen op een systeem dat zichzelf als betrouwbaar presenteert, maar in de praktijk niet altijd sluitend is. De fiscus blijft formeel bij zijn standpunt: de vooraf ingevulde aangifte is slechts een voorstel. Wie ze indient, bevestigt zelf de juistheid van de gegevens.
De realiteit is dat veel mensen die controle niet of onvoldoende doen. Niet uit nalatigheid, maar omdat ze ervan uitgaan dat de overheid haar eigen cijfers op orde heeft. En omdat het systeem zo complex is geworden, dat er nauwelijks nog iemand aan uitkan.
Wat hebben we vandaag geleerd?
Vertrouwen is geen strategie: automatisering ontslaat niemand van controle. In een systeem dat steeds strenger en digitaler wordt, is blind vertrouwen een risico geworden. Wie zijn aangifte niet grondig nakijkt, betaalt mogelijk jarenlang te veel — zonder het te weten.
De fiscus kijkt mee. Maar niet altijd correct.
(Foto: Shutterstock)
