21,5 euro om geboren te worden, net geen 55 euro om te sterven.
In Vlaanderen moet het aangeven van een geboorte of een overlijden gratis blijven. Dat is het duidelijke standpunt van Vlaams minister van Binnenlands Bestuur Hilde Crevits. Zij heeft een retributieregeling van de gemeente Edegem vernietigd nadat bleek dat burgers er 21,5 euro moesten betalen om een geboorte of overlijden officieel aan te geven.
De maatregel kwam aan het licht na een klacht van begrafenisondernemers, die het lokale beleid in vraag stelden. Volgens de minister gaat de gemeente daarmee duidelijk buiten haar bevoegdheden.
Wettelijke verplichting, geen gemeentelijke dienst
Volgens Crevits is de redenering juridisch eenvoudig. Het aangeven van een geboorte of een overlijden is geen optionele gemeentelijke dienstverlening, maar een wettelijke verplichting voor burgers. Daardoor kan een lokaal bestuur er ook geen prijskaartje aan hangen.
Met andere woorden: wie een kind krijgt of een overlijden moet registreren, doet dat niet uit vrije wil maar omdat de wet het voorschrijft. Een gemeente kan die verplichting dus niet omvormen tot een betaalbare administratieve dienst. De minister heeft daarom beslist de betrokken retributieregeling van Edegem formeel te vernietigen.
Crevits waarschuwt bovendien dat andere gemeenten dezelfde behandeling riskeren als ze gelijkaardige tarieven zouden invoeren. Wanneer dergelijke gevallen gemeld worden, zal Vlaanderen volgens haar opnieuw ingrijpen.
UZA zorgt voor uitzonderlijke cijfers
De discussie krijgt in Edegem een bijzondere dimensie omdat op het grondgebied van de gemeente het Universitair Ziekenhuis Antwerpen (UZA) ligt. Daardoor gebeuren er relatief veel geboortes en overlijdens op het lokale grondgebied.
Alleen al in 2024 werden in het ziekenhuis 1.328 kinderen geboren. Dat betekent dat het gemeentebestuur jaarlijks een aanzienlijk aantal aangiftes moet verwerken, wat volgens lokale bestuurders een verklaring was voor de ingevoerde retributie. Of beter: het spijsde de kassa.
De redenering van we hebben teveel werk, houdt volgens de Vlaamse overheid echter geen stand: administratieve werklast verandert niets aan het wettelijke principe dat zulke aangiftes gratis moeten blijven.
Discussie over andere gemeentelijke tarieven
De zaak past in een bredere discussie over de tarieven die Edegem de afgelopen jaren heeft ingevoerd voor administratieve diensten. Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2024 bekritiseerde de oppositie al verschillende prijsstijgingen.
Zo vraagt de gemeente onder meer 11 euro voor bepaalde uittreksels en afschriften uit het bevolkingsregister. Volgens minister Crevits zijn zulke bedragen mogelijk disproportioneel, wat de discussie over de gemeentelijke tariefpolitiek opnieuw aanwakkert.
Financiële logica van het lokale bestuur
Edegem wordt bestuurd door een coalitie van N-VA en CD&V onder leiding van burgemeester Koen Metsu. De gemeente voerde de voorbije jaren verschillende retributies in om de algemene gemeentebelasting te kunnen verlagen.
Die strategie — lagere algemene belastingen maar hogere administratieve tarieven — botst nu op haar grenzen. De tussenkomst van de Vlaamse regering maakt duidelijk dat niet elke gemeentelijke heffing juridisch standhoudt, zeker wanneer het gaat om handelingen die de wet burgers verplicht te stellen.
Voorlopig betekent dat voor Edegem een duidelijke boodschap uit Brussel: geboorte en overlijden registreren blijft een publieke basisopdracht van de overheid, geen betalende dienst aan het loket.
(Foto: Didier Lebrun/Photo News)
