Wie in België tot twee jaar effectieve cel wordt veroordeeld, moet achter de tralies. Tenminste, dat is de theorie.
In de praktijk kan je blijkbaar ook gewoon naar Tomorrowland. Niet als bewaker, niet met een ketting aan je been en zelfs niet tijdens een begeleide uitstap van de gevangenis. Gewoon als vrije festivalganger, tussen de dj’s, influencers en mensen die voor één pint ongeveer de dagomzet van een gemiddeld café neertellen.
Crypto-oplichter Caïn Ransbottyn werd amper een maand geleden door het hof van beroep in Antwerpen veroordeeld tot vier jaar cel, waarvan twee jaar effectief. Daarnaast moet hij een schadevergoeding van 690.000 euro betalen.
Zijn slachtoffers zagen hun geld verdwijnen. Ransbottyn zag vrijdag vooral de lichtshows van Tomorrowland. België: land van bier, chocolade en gevangenisstraffen zolang de voorraad strekt.
Ransbottyn zat wel degelijk in de gevangenis van Gent. Alleen mocht hij daar donderdag alweer vertrekken. Niet omdat zijn veroordeling plots vernietigd werd. Niet omdat nieuw bewijsmateriaal opdook. En ook niet omdat hij zichzelf tijdens een bijzonder intensieve voormiddag bijzonder voorbeeldig had gedragen. Zijn strafuitvoering werd tijdelijk onderbroken omdat onze gevangenissen overvol zitten.
Dat is Belgische Justitie in één zin: de rechter spreekt een effectieve gevangenisstraf uit, waarna de overheid vaststelt dat ze eigenlijk nergens plaats heeft om die uit te voeren. Alsof je in een restaurant een steak saignant bestelt en de ober vervolgens zegt: “Uitstekende keuze, meneer. Helaas moet je ‘m wel helemaal rauw eten, want we hebben geen keuken om ‘m te bakken.”
Geen nood, want Ransbottyn zal zijn straf binnenkort thuis verder uitzitten met een elektronische enkelband. Tenminste, zodra die geregeld is. Want ook voor elektronisch toezicht bestaat een wachttijd. Zelfs het Belgische noodplan heeft dus een wachtlijst.
De gevangenis zit vol, de enkelband is nog niet klaar en ondertussen mag de veroordeelde naar huis. Of naar Tomorrowland. Blijkbaar valt dat juridisch allemaal onder dezelfde categorie: niet in de gevangenis.
Het is haast bewonderenswaardig efficiënt. Eerst oordeelt een rechter dat iemand twee jaar van zijn vrijheid moet worden beroofd. Vervolgens geeft het systeem hem zijn vrijheid terug in afwachting van een toestel dat moet controleren of hij zijn vrijheid niet te veel gebruikt.
Tomorrowland is het decor, niet het schandaal
Dat Ransbottyn uitgerekend op Tomorrowland werd gespot, maakt het verhaal natuurlijk extra sappig. Een maand geleden: vier jaar cel, waarvan twee effectief. Vrijdag: feest in het mediadorp met onder anderen Frank Verstraeten. Je moet het maar gepland krijgen.
Maar Tomorrowland is uiteindelijk niet het echte probleem. Ransbottyn had net zo goed op een terras kunnen zitten, naar de kust kunnen rijden of rustig in de supermarkt zijn bonuskaart kunnen laten scannen. Het schandaal is niet waar hij rondliep. Het schandaal is dát hij vrij rondliep.
Een effectieve gevangenisstraf zou voor een gewone burger vrij duidelijk moeten zijn. Je krijgt twee jaar cel en verdwijnt voor enige tijd achter een deur die alleen langs de buitenkant opengaat.
In België betekent het blijkbaar eerder: je krijgt twee jaar cel, onder voorbehoud van beschikbare plaatsen, technische mogelijkheden en de planning van de dienst enkelbanden.
Wat betekent “effectief” nog?
Tja, da’s de vraag van vandaag natuurlijk. Wanneer een rechter iemand een voorwaardelijke straf geeft, weet iedereen dat die persoon niet noodzakelijk naar de gevangenis moet. Maar bij “twee jaar effectief” verwacht je toch een zekere hoeveelheid effectiviteit.
Niet noodzakelijk elke dag van die twee jaar. België kent nu eenmaal systemen van vervroegde invrijheidstelling, elektronisch toezicht en andere vormen van strafuitvoering.
Maar een maand na de uitspraak alweer op Tomorrowland staan, is zelfs naar Belgische normen behoorlijk efficiënt gere-integreerd.
Voor slachtoffers moet het helemaal wrang aanvoelen. Zij hoorden in de rechtszaal dat de man die hen honderdduizenden euro’s afhandig maakte een effectieve gevangenisstraf kreeg. Dat klinkt als gerechtigheid.
Tot je enkele weken later een foto ziet waarop hij tussen de festivalgangers staat. “Ik maar werken en hij maar feesten”, zei een slachtoffer tijdens het proces. Dat bleek achteraf geen emotionele overdrijving, maar bijna een vooruitblik op de festivalagenda.
De rechter veroordeelt, de overbevolking beslist
Het probleem ligt overigens niet noodzakelijk bij de rechter. Die heeft een straf uitgesproken. Het is vervolgens aan de overheid om die straf uit te voeren. En precies daar begint het Belgische rad van fortuin te draaien. Is er plaats in de gevangenis? Is er een enkelband beschikbaar? Kan het technisch worden geregeld? En zo niet: mag de veroordeelde intussen naar huis?
Een straf die niet of pas later wordt uitgevoerd, verliest onvermijdelijk een deel van haar geloofwaardigheid. Niet alleen bij slachtoffers, maar ook bij de rest van de bevolking. Want waarom zou iemand nog onder de indruk zijn van de woorden “effectieve gevangenisstraf” wanneer het woord “effectief” afhankelijk blijkt van de bezettingsgraad?
Vol is vol
Onze gevangenissen kampen al jaren met overbevolking. Vooral met illegalen, maar da’s een ander verhaal. Dat is geen nieuws meer, maar bijna een vast onderdeel van het Belgische klimaatbericht. Vandaag zonnig, lokaal kans op buien en in alle gevangenissen opnieuw te weinig bedden.
Iedereen weet het. Regeringen weten het. Ministers weten het. Magistraten waarschuwen ervoor. Cipiers staken erom. En toch blijven we doen alsof elke uitgesproken celstraf probleemloos kan worden uitgevoerd.
Tot iemand met een opvallende naam op een opvallend festival verschijnt en plots iedereen opnieuw verbaasd vraagt hoe zoiets mogelijk is.
Zo dus. De gevangenissen zitten vol. De enkelbanden laten op zich wachten. En de veroordeelde heeft kennelijk een vrij weekend.
Welkom in België
Caïn Ransbottyn heeft zelf niet beslist om de gevangenisdeur open te zetten. De onderbreking van zijn strafuitvoering werd hem toegekend binnen het bestaande systeem. Maar zijn uitstap naar Tomorrowland legt wel genadeloos bloot hoe vreemd dat systeem is geworden.
Een rechter zegt: twee jaar effectief. Justitie zegt: momenteel even niet. De enkelbandendienst zegt: we komen erop terug.
En Tomorrowland zegt: live today, love tomorrow, unite forever. Vooral dat eerste, blijkbaar.
