Trump krijgt applaus, Europa krijgt de rekening.
Mark Rutte werd aangesteld als de man die de NAVO door de meest turbulente periode sinds de Koude Oorlog moest loodsen. De ervaren consensusbouwer. De diplomaat die Washington én Europa aan tafel zou houden. Een jaar later groeit in verschillende Europese hoofdsteden een minder flatterende bijnaam: de grootste Trump-fluisteraar van het Westen. Alleen begint dat gefluister steeds meer op slaafse bewondering te lijken.
Op de NAVO-top in Ankara zal niet alleen gekeken worden naar Donald Trump. Minstens evenveel ogen zijn gericht op de voormalige Nederlandse premier die zich steeds nadrukkelijker lijkt te gedragen als de persoonlijke PR-verantwoordelijke van het Witte Huis.
De NAVO wil een secretaris-generaal, geen hofnar
Diplomatie vraagt soms een stevige maag. Wie met Donald Trump wil onderhandelen, zal af en toe een compliment moeten slikken of uitdelen. Niemand verwacht dat een NAVO-secretaris de Amerikaanse president openlijk schoffeert.
Maar Rutte lijkt de kunst van het vleien intussen tot een olympische discipline te hebben verheven.
Grafieken met spectaculaire defensiecijfers. Nieuwe slogans die vooral de Amerikaanse president moeten plezieren. Complimenten bij zowat iedere ontmoeting. Het leverde hem een schouderklopje op van Trump, die hem joviaal bij de voornaam noemt en afschildert als "een goeie kerel".
Alleen blijkt dat persoonlijk applaus bitter weinig op te leveren voor Europa.
Washington blijft dreigen met het terugtrekken van duizenden militairen uit Europa, wil een flink deel van zijn gevechtsvliegtuigen en bommenwerpers elders inzetten en blijft Europese bondgenoten verwijten dat ze te weinig doen. De rekening wordt dus gewoon gepresenteerd, ondanks alle lofzangen.
Europa wil een leider, geen bewonderaar
Wat de irritatie vooral voedt, is dat Rutte steeds minder overkomt als voorzitter van een bondgenootschap en steeds vaker als verdediger van de Amerikaanse positie.
Toen Europese leiders aandrongen op meer strategische autonomie, maakte Rutte die ambitie publiek met de grond gelijk. Europa zou zichzelf onmogelijk kunnen verdedigen zonder de Verenigde Staten. Feitelijk misschien geen onzin, diplomatiek wel een opmerkelijke boodschap voor iemand die geacht wordt álle NAVO-lidstaten te vertegenwoordigen.
In verschillende hoofdsteden klonk dezelfde verzuchting: Europa heeft geen nood aan een secretaris-generaal die voortdurend uitlegt waarom Washington gelijk heeft.
Dat gevoel werd alleen maar sterker nadat Rutte zonder veel nuance de Amerikaanse militaire aanval op Iran verdedigde. Terwijl Europese regeringen vooral opriepen tot de-escalatie, leek de NAVO-topman alweer opvallend dicht tegen het Amerikaanse standpunt aan te schurken.
Trump tevreden houden lijkt belangrijker dan Europa
De irritatie beperkt zich niet tot woorden.
Ook achter de schermen groeit de frustratie over de manier waarop Rutte dossiers aanpakt. Bij eerdere spanningen rond Groenland speelde hij op eigen houtje bemiddelaar met Trump, zonder veel overleg met andere Europese partners. Dat leverde misschien een diplomatiek succesje op, maar vooral ook de indruk dat bondgenoten pas achteraf mochten vernemen welke afspraken er waren gemaakt.
In Rome liep de ergernis nog hoger op.
Toen Giorgia Meloni onder vuur lag omdat Italië Amerikaanse operaties tegen Iran onvoldoende zou hebben gesteund, hielp Rutte haar niet bepaald uit de nood. Integendeel. Door publiek uit te pakken met cijfers over het intensieve gebruik van Italiaanse militaire basissen gaf hij de Italiaanse oppositie gratis munitie. De regering moest achteraf haastig uitleggen dat die cijfers zwaar overdreven waren en dat de betrokken basissen vooral logistieke steun verleenden.
In Italiaanse regeringskringen bleef één wrange conclusie hangen: blijkbaar was het ook toen belangrijker Trump een plezier te doen dan een Europese bondgenoot uit de wind te zetten.
De prijs van één man tevreden houden
Rutte verdedigt zijn aanpak met één eenvoudig argument: zonder de Verenigde Staten stelt de NAVO weinig voor. Dat klopt grotendeels. Alleen rijst steeds vaker de vraag hoeveel politieke vernederingen Europa bereid is te slikken om Washington tevreden te houden.
Want diplomatie is geen wedstrijd in slijmen.
Een NAVO-secretaris-generaal hoort bruggen te bouwen tussen bondgenoten, niet voortdurend de indruk te wekken dat één bondgenoot belangrijker is dan alle anderen samen.
De ironie is compleet.
Mark Rutte werd aangesteld om de eenheid binnen de alliantie te bewaren. Vandaag groeit precies door zijn aanpak de kloof tussen de Verenigde Staten en de Europese lidstaten. Niet omdat hij te weinig met Trump praat, maar omdat steeds meer Europese regeringen zich afvragen of hun hoogste NAVO-functionaris eigenlijk nog wel namens hen spreekt.
En dat is misschien de pijnlijkste conclusie van allemaal.
Wie voortdurend probeert Trump tevreden te houden, loopt vroeg of laat het risico dat niemand anders zich nog vertegenwoordigd voelt.
(Foto: YouTube)
