Steekproeven zetten hele systeem onder druk.
Nieuwe controles van het Riziv zorgen voor opschudding in het dossier rond langdurige ziekte-uitkeringen. Volgens steekproeven die in 2025 werden uitgevoerd, zou ongeveer een kwart van de onderzochte dossiers onterecht of te lang erkend zijn als arbeidsongeschiktheid.
De vaststelling komt op een moment dat het aantal langdurig zieken in België blijft pieken en het debat over controle en responsabilisering steeds scherper wordt gevoerd.
Strenge selectie, opvallende conclusies
Het Riziv analyseerde 2.000 dossiers, verdeeld over twee kwetsbare groepen: jongeren onder de 28 jaar en min-40-jarigen met een psychische aandoening. In beide categorieën kwam dezelfde conclusie naar voren: in ongeveer 25 procent van de gevallen had de erkenning van arbeidsongeschiktheid volgens de controlearts moeten worden beëindigd of ingekort.
Nog opvallender: in de overgrote meerderheid van die dossiers bleek terugkeer naar een gelijkaardige job perfect mogelijk. Het ging om 70 tot 84 procent van de gevallen binnen de onderzochte groepen.
Langdurige ziekte blijft records breken
De bevindingen passen in een bredere trend. Eind 2025 telde België 576.643 langdurig zieken die meer dan een jaar uit de arbeidsmarkt waren verdwenen. Dat is een historisch hoog aantal.
Eerdere analyses wezen al in dezelfde richting: ook in een bredere steekproef uit 2024 bleek dat ongeveer één op de vier langdurig zieken in een structureel traject zat zonder dat daar volgens de controlecriteria nog recht op bestond.
Verschillen tussen ziekenfondsen
De nieuwe cijfers leggen ook verschillen bloot tussen de ziekenfondsen. Bij de onderzochte groep min-40-jarigen met psychische klachten scoorde Solidaris het slechtst, met 29,4 procent dossiers waarin de uitkering onterecht werd toegekend of verlengd.
Bij de Christelijke Mutualiteit (19,8 procent) en de onafhankelijke ziekenfondsen (19,2 procent) lag dat cijfer merkbaar lager. Het verschil voedt de discussie over uniformiteit in beoordeling en opvolging.
Politieke druk neemt toe
De resultaten komen op een gevoelig moment, want de ziekenfondsen moeten zich in het parlement verantwoorden over hun rol in de controle op langdurig zieken.
Minister van Sociale Zaken Frank Vandenbroucke (Vooruit) hanteert daarbij een opvallend scherpere toon dan voorheen. Waar hij de mutualiteiten eerder nog verdedigde tegen kritiek, stelt hij nu dat hervorming onafwendbaar is.
“Als de ziekenfondsen zich niet heruitvinden, hebben ze geen toekomst meer,” klinkt het. Tegelijk kondigt hij aan dat de financiering strenger zal worden gekoppeld aan de begeleiding van zieken richting werk.
Einde van de vrijblijvendheid
De minister spreekt van een duidelijke koerswijziging: wie onvoldoende inzet op re-integratie, zal dat financieel voelen. Volgens hem is de periode van zachte controle definitief voorbij.
De cijfers van het Riziv versterken zo een debat dat al langer onderhuids speelt: in hoeverre is het systeem van langdurige ziekte nog houdbaar, en wie draagt de verantwoordelijkheid als de uitkeringen blijven stijgen?
(Foto: Christophe Vandercam/Photo News)
