Een goed bewaard geheim.
In België zijn sinds 2010 minstens 120 mensen overleden tijdens of kort na een politieoptreden, of terwijl ze in politiehechtenis zaten. Opvallend: geen enkele overheidsinstantie houdt daar een volledig en systematisch overzicht van bij. Het cijfer komt uit een gezamenlijk onderzoek van De Tijd, L’Echo, Knack en Le Vif, die zelf een databank samenstelden op basis van krantenarchieven, gerechtelijke informatie en getuigenissen van advocaten en nabestaanden.
Het onderzoek brengt voor het eerst in kaart hoe vaak mensen in België sterven in de context van politieoptredens. En het legt tegelijk een ongemakkelijke realiteit bloot: de Belgische staat beschikt zelf niet over een volledig overzicht van die incidenten.
Sterfte tijdens arrestatie of in cel
Uit de analyse blijkt dat bijna de helft van de slachtoffers (45 procent) ter plaatse overlijdt, bijvoorbeeld tijdens een arrestatie of politie-interventie. Nog eens 17 procent sterft in een politiecel of tijdens hechtenis.
Een bekend dossier is dat van Sourour Abouda, een 43-jarige vrouw die in 2023 na een avondje uit dood werd aangetroffen in een Brusselse politiecel. De precieze omstandigheden zijn tot vandaag onduidelijk.
Hoewel het in de meeste gevallen om volwassenen gaat, zitten ook minderjarigen tussen de slachtoffers. Zo stierf de 11-jarige Fabian in 2025 na een politieachtervolging in een park in Brussel. Het incident leidde tot protest en een scherp maatschappelijk debat over politieoptredens.
Schoten, aanrijdingen en hartstilstanden
De omstandigheden van de overlijdens verschillen sterk. In bijna de helft van de dossiers werd het slachtoffer neergeschoten door de politie.
Daarnaast stierven:
- 11 personen na een aanrijding door een politievoertuig
- 8 personen door een hartstilstand tijdens of kort na een interventie
In ongeveer vier op de tien gevallen was het slachtoffer gewapend, meestal met een mes of een vuurwapen. Dat illustreert dat politieagenten vaak optreden in potentieel gevaarlijke situaties, maar het maakt tegelijk duidelijk hoe complex de beoordeling van dergelijke incidenten is.
Werkelijke cijfers mogelijk hoger
Het reële aantal overlijdens ligt vermoedelijk nog hoger dan de 120 gevallen die in het onderzoek werden geïdentificeerd.
Het toezichtsorgaan Comité P rapporteerde bijvoorbeeld dat tussen 2017 en 2023 al 13 mensen stierven in politiehechtenis alleen. Dat zijn er negen meer dan via mediaberichten konden worden teruggevonden voor dezelfde periode.
De verklaring ligt vooral bij versnipperde registratiesystemen. Verschillende instanties verzamelen wel data — zoals het Comité P of de Algemene Inspectie van de Federale en Lokale Politie — maar een geïntegreerde databank met consistente cijfers bestaat niet.
IT-systemen en versnipperde informatie
Volgens het kabinet van minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin worden incidenten geregistreerd in het zogenoemde MISI-systeem. Dat moet geweldsincidenten binnen de politie opvolgen.
Toch is dat systeem volgens het Comité P onvolledig en registreert het lang niet alle gevallen. Daardoor ontbreekt een betrouwbare dataset over meerdere jaren, met informatie over omstandigheden, context en afloop van de incidenten.
Opmerkelijk is dat het aantal overleden politieagenten wel nauwkeurig bekend is. Sinds 2010 kwamen 17 agenten om het leven tijdens de uitoefening van hun functie.
Internationale vergelijking
Internationale vergelijkingen zijn moeilijk omdat veel landen met dezelfde problemen kampen. Toch geven verzamelde cijfers een indicatie.
Volgens onderzoek van de Franse nieuwswebsite Basta! telde België tussen 2020 en 2022 ongeveer 2,1 overlijdens bij politieacties per miljoen inwoners. Dat ligt iets hoger dan in Frankrijk (1,6), maar lager dan in Nederland (2,8).
Die cijfers blijven echter indicatief, omdat definities en registratiemethoden sterk verschillen.
Zonder cijfers geen beleid
Voor criminologe Sofie De Kimpe is het ontbreken van duidelijke statistieken problematisch. Volgens haar is het onvermijdelijk dat politieagenten in risicovolle situaties terechtkomen, maar zonder betrouwbare cijfers wordt het moeilijk om beleid te evalueren of bij te sturen.
De Kimpe wijst in ‘De Tijd’ ook op een cultuurprobleem. In sommige landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, geldt transparantie over politieoptredens als een voorwaarde voor vertrouwen. In België leeft binnen politiediensten nog vaak de reflex dat openheid vooral kritiek uitlokt.
Toch groeit ook binnen de politie het besef dat transparantie noodzakelijk is. Sommige korpschefs pleiten openlijk voor het publiceren van globale cijfers, precies om het vertrouwen van burgers te versterken.
Eerste volledige reconstructie
Omdat officiële cijfers ontbreken, besloten de redacties van De Tijd, L’Echo, Knack en Le Vif zelf een databank op te bouwen. Ze doorzochten krantenarchieven sinds 2010, verzamelden informatie over overlijdens tijdens politieoptredens, arrestaties of achtervolgingen en verifieerden die gegevens bij parketten, advocaten en politiezones.
Het jaar 2010 werd bewust gekozen als startpunt, onder meer vanwege het overlijden van Jonathan Jacob, die stierf na een gewelddadige interventie van een bijzonder bijstandsteam in een politiecel. Het dossier groeide uit tot een symbolisch referentiepunt in het debat over politiegeweld in België.
Wat hebben we vandaag geleerd?
België weet verrassend weinig over een van de meest gevoelige aspecten van politieoptreden — overlijdens tijdens interventies. Zonder volledige cijfers blijft het debat daarover grotendeels in het duister.
(Foto: Shutterstock)
