Een drugscrimineel koopt zijn vrijheid, een bank koopt haar proces af en een verkrachter gaat onkruid wieden: wat is er nog over van ons rechtvaardigheidsgevoel?
In België hangt de straf soms niet langer af van de ernst van de feiten, maar van de juridische constructie die errond wordt gebouwd. De burger blijft achter met een ongemakkelijke vraag: voor wie werkt Justitie eigenlijk nog?
Mogen we de wenkbrauwen fronsen als een drugscrimineel anderhalf miljoen euro en de gevangenis mag verlaten? Mogen we ons vragen stellen als twee Marrokaanse banken 175 miljoen euro op tafel leggen en een jarenlang strafonderzoek verdwijnt zonder inhoudelijk proces? En wat te denken van een 25-jarige man die een dronken 18-jarige vrouw verkrachtte terwijl een vriend alles filmde, en daarvoor geen effectieve celstraf krijgt, maar een werkstraf van 285 uur? Juist, en de man die de verkrachting filmde en de beelden bewerkte en verspreidde? Die komt weg met 100 uur werkstraf.
Wie dit probeert uit te leggen aan de gemiddelde Belg, krijgt waarschijnlijk dezelfde reactie: op welke planeet leven we eigenlijk?
Een verjaardag die eindigde in een nachtmerrie
De feiten zijn bijzonder zwaar.
Een jonge vrouw vierde in november 2024 haar achttiende verjaardag in Brugge en had veel gedronken. Camerabeelden tonen hoe ze nauwelijks nog op eigen benen staat. Twee twintigers nemen haar mee. Op een bepaald moment tilt één van hen haar letterlijk over zijn schouder.
Daarna wordt ze in een auto verkracht terwijl de andere alles filmt.
Alsof dat nog niet genoeg is, wordt het filmpje achteraf voorzien van muziek en een filter en doorgestuurd. Vervolgens nemen de twee haar mee naar een woning waar ze opnieuw wordt verkracht.
De politie vindt het slachtoffer uiteindelijk terug nadat een vriendin alarm had geslagen en haar locatie via "Find My iPhone" kon worden opgespoord.
De straf: 285 uur werken en 1.200 euro boete
De rechtbank oordeelde dat er sprake was van seksuele handelingen met penetratie die mogelijk werden gemaakt door de kwetsbare toestand van het slachtoffer door alcoholgebruik.
Toch volgde geen effectieve gevangenisstraf, maar mag de ideale schoonzoon enkele uren onkruid gaan wieden. Alleen wanneer hij die werkstraf niet uitvoert, wacht hem een gevangenisstraf van drie jaar.
Zijn kompaan, die de feiten filmde en verspreidde, kreeg 100 uur werkstraf.
Voor het slachtoffer werd een morele schadevergoeding van 5.600 euro toegekend.
"Beperkte maturiteit" als verzachtende omstandigheid
De rechtbank verwijst naar de persoonlijke omstandigheden van de beklaagden. Ze waren jong, hadden geen eerdere gelijkaardige veroordelingen en beschikten volgens de motivering over een "beperkte maturiteit".
Daarnaast zou een werkstraf hun resocialisatie ten goede komen. Door diensten voor de gemeenschap te verrichten, blijven ze deel uitmaken van de samenleving en leren ze een zinvolle tijdsbesteding kennen.
Dat zijn juridisch verdedigbare argumenten? Zal wel. Maar maatschappelijk botsen ze frontaal op het rechtvaardigheidsgevoel van veel burgers.
Wanneer de straf niet meer aansluit bij de feiten
Niemand betwist dat een rechtsstaat meer moet doen dan louter straffen. Resocialisatie is een belangrijk principe. Rechters beschikken bovendien over elementen uit een strafdossier die het publiek vaak niet kent.
Maar er bestaat ook zoiets als het vertrouwen van de burger in Justitie.
En precies daar knelt het schoentje.
Wanneer zware geweld- en zedenfeiten worden bestraft met een werkstraf, terwijl financiële dossiers worden afgehandeld met miljoenenbetalingen zonder inhoudelijk proces, ontstaat de indruk dat alles onderhandelbaar is.
Niet noodzakelijk omdat de wet fout wordt toegepast, maar omdat de uitkomst voor veel mensen moeilijk te rijmen valt met de ernst van de feiten.
De mens achter het dossier lijkt soms alleen het slachtoffer te zijn
Beleidsmakers en magistraten spreken terecht over resocialisatie, proportionaliteit en juridische evenwichten.
Maar aan de andere kant staat een jonge vrouw die op haar achttiende verjaardag werd misbruikt, gefilmd en achteraf geconfronteerd wordt met de wetenschap dat haar verkrachter geen cel moet zien, maar een werkstraf uitvoert.
Het debat gaat dan niet alleen over strafrecht. Het gaat over vertrouwen.
Want een samenleving leeft niet alleen van wetten, maar ook van het gevoel dat rechtvaardigheid zichtbaar wordt gedaan.
En precies dat gevoel krijgt de laatste tijd steeds meer barsten.
(Foto: Shutterstock/AI-P-magazine)
