Het mondkapje verborg meer dan een glimlach.
“Voor ruim 5 miljard euro gefraudeerd met coronaherstelfonds”, kopt VRT NWS op basis van cijfers van het Europees Openbaar Ministerie. Vijf miljard. Dat is geen boekhoudkundige afrondingsfout, maar een structureel probleem in een fonds dat bedoeld was om Europa na de pandemie weer op de rails te krijgen.
Even dachten we: ze hebben haar. Ursula von der Leyen ontmaskerd. Eindelijk volledige transparantie over wat er achter de schermen gebeurde tijdens de grootste geldoperatie uit de recente Europese geschiedenis. Maar helaas. De cijfers van het parket gaan niet over de barones maar dienen als bewijs dat de controlemechanismen werken. Fraude wordt opgespoord, dossiers lopen, Europa waakt. Wie destijds ‘profiteerde’ van de coronacomensaties, is nog altijd niet veilig.
Transparantie met vertraging
Wat nog steeds niet volledig is opgehelderd, zijn de details van de vaccinonderhandelingen die Commissievoorzitter Ursula von der Leyen voerde met farmareuzen. De inhoud van sms-verkeer, contractuele clausules en prijsafspraken blijft voor een groot deel buiten het publieke zicht. Juridisch sluitend, politiek gevoelig.
Intussen weten we wél dat tijdens de haastige uitrol van het coronaherstelfonds op grote schaal werd gesjoemeld. Overheden moesten snel uitbetalen, controles gebeurden achteraf. Het klassieke spanningsveld tussen urgentie en toezicht. Wie snelheid wil, levert soms precisie in.
De kost van crisisbeleid
De pandemie leidde tot ongeziene maatregelen: lockdowns, vrijheidsbeperkingen, economische steunpakketten, massale schuldenopbouw. Voorstanders spreken van noodzakelijke ingrepen om levens te redden. Critici noemen het de grootste inperking van vrijheden in vredestijd.
De vraag die blijft hangen: hoeveel van de miljarden zijn effectief terechtgekomen waar ze moesten? En hoeveel is verdwenen in schimmige constructies, fictieve projecten en georganiseerde fraude?
Waar is de urgentie gebleven?
Een bijkomende vaststelling: het virus dat Europa in een permanente noodmodus duwde, domineert vandaag nauwelijks nog het politieke debat. De dreiging die destijds elk besluit legitimeerde, is vervangen door andere crisissen: oorlog, energie, inflatie. Maar waar is dat grote machtige virus dat muteerde dat een liefde lust was plotseling naartoe? Die vraag is blijkbaar onbelangrijk.
Dat betekent niet dat de pandemie onbelangrijk was. Wel dat de politieke urgentie verschuift zodra de druk afneemt. Wat blijft, zijn de facturen — en nu ook de fraudedossiers.
Vertrouwen onder druk
Vijf miljard euro fraude ondermijnt het vertrouwen in Europese solidariteit. Niet omdat fraude nieuw is, maar omdat het om geld gaat dat in naam van herstel en collectieve verantwoordelijkheid werd vrijgemaakt.
De vraag is niet alleen wie er gesjoemeld heeft. De kernvraag is hoe robuust het controlesysteem werkelijk was/is. En of de Europese instellingen bereid zijn om niet alleen fraudeurs, maar ook beleidsfouten onder ogen te zien.
De pandemie was een stresstest voor onze democratieën. De afhandeling van deze fraudezaken wordt dat opnieuw.
(Foto: AI-P-magazine/Grok)
