Journalistiek anno 2026 is een fascinerend vak geworden. Een bus met vakantiegangers vertrekt niet meer gewoon uit Frankrijk. Neen, de passagiers mogen op verzoek van HLN eerst nog even triestig kijken voor de camera, om te doen alsof ze op de vlucht zijn voor bosbranden. En een minderjarige migrant in Ceuta gaat niet één keer water halen, maar twee keer. Omdat de eerste opname onscherp was. Welkom in de wonderlijke wereld van de 'echte' televisie.
Vorige week was er al de opmerkelijke reportage over een bus met Vlaamse vakantiegangers die zogezegd vervroegd uit Frankrijk terugkeerde wegens de bosbranden. Achteraf bleek dat de bus gewoon volgens planning vertrok, maar dat de passagiers door de HLN-ploeg gevraagd waren om wat sip te kijken voor de foto's. De werkelijkheid was blijkbaar niet dramatisch genoeg.
Deze week is het de beurt aan de VRT. Niet omdat de openbare omroep verslag uitbrengt vanuit Ceuta. Dat is haar job. Wel omdat dezelfde VRT, die net een uitgebreid factcheckartikel publiceert over nepbeelden en ontbrekende context, zich plots moet verdedigen tegen beschuldigingen dat een reportage geënsceneerd zou zijn.
Een tweede take
De VRT ontkent met klem dat er iets in scène werd gezet. Volgens de openbare omroep werd de 15-jarige Chems geïnterviewd voor Karrewiet en gaf hij toestemming om gefilmd te worden. Tot daar geen probleem.
Maar in dezelfde uitleg lezen we ook dat de jongen twee keer naar het waterpunt moest wandelen. Waarom?
Omdat de eerste opname onscherp was. Dat is op zich geen schandaal. Televisieploegen vragen wel vaker of iemand een handeling nog eens wil overdoen wanneer de camera niet goed stond of een opname mislukt is. Daar zal niemand van achterover vallen. Alleen wordt het wat merkwaardig wanneer dezelfde VRT vervolgens schrijft dat er "helemaal niets in scène werd gezet".
En die rots dan?
Nog opvallender wordt het wanneer de VRT uitlegt dat Chems na het drinken "spontaan" op een rots ging zitten.
Dat kan. Alleen tonen de beelden die door een omstaander werden gemaakt ook iets anders. Daarop zie je de cameraploeg filmen terwijl de jongen op de rots zit. Wanneer de opname klaar is, geven de journalisten hem met handgebaren aan dat hij mag terugkomen.
Bewijst dat dat de jongen gevraagd werd om op die rots te gaan zitten? Nee. Maar het maakt de stellige conclusie "er werd niets in scène gezet" wel een stuk minder zwart-wit dan de VRT ze voorstelt.
Extreemrechts, pro-Russisch en... Darth Vader? Misschien nog het opvallendste aan de hele verdedigingslijn is dat de VRT een groot deel van haar artikel besteedt aan de boodschappers.
Deze beelden zouden verspreid zijn door anti-migratiekanalen. Door uiterst rechtse accounts. Door pro-Russische netwerken. Door Pravda. Door ragebait. Na een tijdje verwacht je bijna dat ook Darth Vader, Voldemort en de Daltons nog opduiken.
Begrijp ons niet verkeerd: als extreemrechtselingen een video misbruiken om verdeeldheid te zaaien, dan mag dat gerust benoemd worden. Maar uiteindelijk verandert dat niets aan de kernvraag. Niet wie de beelden verspreidde is interessant. Wel wat er precies op die beelden te zien is.
Misschien moeten media gewoon stoppen met doen alsof elke reportage een volledig spontane registratie van de werkelijkheid is. Iedere fotograaf zoekt het mooiste licht. Iedere cameraman kiest het beste standpunt. En ja, soms vraagt iemand: "Kan je dat nog eens doen? De eerste opname was niet goed."
Dat is televisie. Maar noem het dan ook gewoon zo. Want de ironie wil dat uitgerekend de media die ons het vaakst waarschuwen voor "beelden zonder context", soms zelf heel veel context nodig hebben om hun eigen beelden uit te leggen. Dat is op zijn minst... een opmerkelijke ontwikkeling.
