Portia Zvavahera schildert nachtmerries in kleuren die van het doek spatten. Haar werk is persoonlijk, spiritueel en diep geworteld in Zimbabwe. Vanaf 31 oktober haalt WIELS de Zimbabwaanse kunstenares naar Brussel met Kuzviramba Mamuri, een tentoonstelling waarin dromen, geesten, geloof en angst vrolijk – of beter: behoorlijk onrustwekkend – door elkaar lopen.
Bij Portia Zvavahera is een droom zelden een geruststellend verhaaltje voor het slapengaan. Haar schilderijen zitten vol figuren, bloemen, patronen en verschijningen die op het eerste gezicht bijna decoratief lijken, tot je wat langer kijkt en merkt dat er iets niet helemaal pluis is. Lichamen vervloeien met hun omgeving, kleuren botsen en religieuze symbolen duiken op in scènes waarin angst, verdriet en verlangen door elkaar lopen.
Het is schilderkunst die je niet netjes bij de hand neemt en vertelt wat je moet zien. Soms weet je niet eens precies wát je ziet. Dat is ook de bedoeling.
WIELS brengt met Kuzviramba Mamuri verschillende fases uit het oeuvre van Zvavahera samen, met schilderijen en recent keramisch werk. De kunstenares werd in 1985 geboren in Harare en haalt inspiratie uit haar dromen en nachtmerries, persoonlijke ervaringen en de spirituele tradities waarmee ze opgroeide. Christelijke beeldtaal en de religieuze cultuur van de Shona lopen daarbij voortdurend door elkaar.
Wie haar werk alleen als kleurrijk bekijkt, mist dan ook ongeveer de helft. Zvavahera gebruikt bloemen, bladeren, textielmotieven en druktechnieken om een wereld te bouwen waarin iets vertrouwds plots behoorlijk dreigend kan worden. Haar schilderijen gaan over kwetsbaarheid, bescherming, geloof en verlies, maar zonder er een keurige beeldpuzzel van te maken waarbij naast ieder symbool een verklarend kaartje hoort.
De figuren lijken soms rechtstreeks uit een droom te komen. Ze verschijnen zonder uitleg, lossen bijna op in patronen en bewegen zich door ruimtes waarin werkelijkheid en verbeelding niet meer netjes van elkaar te onderscheiden zijn. Schoonheid en ongemak staan er gewoon naast elkaar.
Geen therapeutisch kleurboek dus.
En dat vraagt ook iets van de bezoeker. Niet ieder beeld heeft een sluitende verklaring en niet iedere figuur is een rebus die je kunt oplossen zodra iemand je voldoende culturele achtergrond heeft meegegeven. Je kunt door een schilderij geraakt worden zonder eerst een cursus Zimbabwe gevolgd te hebben.
Daar zit meteen ook een interessant spanningsveld. Kunstenaars uit Afrika worden in Europese musea nogal gemakkelijk voorgesteld via hun afkomst, religie en culturele traditie. Bij een Europese schilder mag angst gewoon angst zijn en verdriet gewoon verdriet; bij een kunstenaar uit Zimbabwe moet er al snel eerst worden uitgelegd waar die gevoelens cultureel vandaan komen.
Die achtergrond is natuurlijk relevant. Zvavahera's werk Ãs geworteld in haar leefwereld en haar spirituele overtuigingen. Alleen wordt het problematisch wanneer die context een kooi wordt en de kunstenaar vooral nog wordt bekeken als vertegenwoordiger van een cultuur.
Want verdriet, angst, verlangen, geloof en de behoefte aan bescherming hebben uiteindelijk geen paspoort nodig.
Zvavahera hoeft dus geen culturele ambassadeur van Zimbabwe te zijn en haar schilderijen hoeven al helemaal niet te bewijzen dat Afrika ook hedendaagse kunst voortbrengt. Haar werk mag gewoon mooi, vreemd, moeilijk, persoonlijk of zelfs onaangenaam zijn. Die vrijheid gunnen we Europese kunstenaars tenslotte ook zonder er een debatavond aan vast te knopen.
WIELS toont behalve haar schilderijen ook recente experimenten met keramiek, waardoor zichtbaar wordt hoe Zvavahera haar beeldwereld verder uitbreidt. De tentoonstelling werd samengesteld door curator Sofia Dati, in samenwerking met onder meer Fridericianum in Kassel, David Zwirner en Stevenson.
En misschien is dat uiteindelijk de beste manier om naar Kuzviramba Mamuri te gaan kijken: niet proberen ieder beeld onmiddellijk te vertalen naar iets wat we al kennen.
Sommige schilderijen mogen vreemd blijven.
Bij Portia Zvavahera is dat vreemde net waar het interessant wordt.
Praktisch
Portia Zvavahera – Kuzviramba Mamuri
WIELS, Van Volxemlaan 354, 1190 Vorst
31 oktober 2026 – 28 februari 2027
(Foto: Wiels.org)
