Geen smartphone, geen nieuwe gameconsole, maar een fantasyroman: voor de release van Sarah J. Maas trekken Vlaamse boekhandels vannacht de deuren open. Haar fans willen als eerste weten wat er gebeurt in een wereld van feeën, magie, oorlog en verboden liefde. BookTok heeft van lezen opnieuw een groepssport gemaakt.
Morgen, dinsdag, verschijnt Hof van versplinterde harmonieën, het zesde deel van de reeks Hof van doorns en rozen van de Amerikaanse schrijfster Sarah J. Maas. De Engelstalige titel luidt A Court of Splintered Harmony. Het vorige deel verscheen vijf jaar geleden en de fans hebben intussen ruimschoots de tijd gehad om theorieën te ontwikkelen, personages te verdedigen en elkaar online gek te maken met mogelijke spoilers.
Verschillende Vlaamse boekhandels organiseren daarom – zeer uitzonderlijk – een nachtopening of een vroeg ochtendmoment. In Sint-Truiden waren de tickets voor het uitgebreide voorprogramma volgens uitbaatster Silke Motmans binnen vijf minuten uitverkocht. Bij Luddites in Antwerpen kunnen lezers vanaf 23 uur terecht en begint de verkoop om middernacht. Onder meer Tienen, Diksmuide, Ekeren, Lochristi, Lier en Sint-Niklaas doen mee.
Een boek kopen kan natuurlijk ook gewoon overdag. Alleen zou dat blijkbaar de helft van de ervaring wegnemen.
Feeën, oorlog en een flinke portie romantiek
Sarah J. Maas is veertig en behoort tot de succesvolste fantasyauteurs van haar generatie. Haar boeken zijn wereldwijd meer dan 70 miljoen keer verkocht in het Engels en verschenen in 38 talen. Ze bouwde haar reputatie op met onder meer Throne of Glass, Crescent City en de reeks A Court of Thorns and Roses, die haar tot een internationale publiekslieveling maakte.
Het uitgangspunt van Hof van doorns en rozen klinkt als een sprookje dat onderweg een donkerder afslag heeft genomen. Een jonge vrouw doodt een wolf, die een fee blijkt te zijn. Als vergelding wordt ze meegenomen naar een magische wereld waar machtige wezens, politieke intriges en gevaarlijke bondgenootschappen haar leven overhoophalen.
En uiteraard blijft het niet bij magie en oorlog. Er ontstaan relaties, verlangens en romantische verwikkelingen die het genre een eigen publiek hebben opgeleverd.
Dat genre heet romantasy, een samentrekking van romance en fantasy. Het combineert de andere werelden, bovennatuurlijke wezens en grootse conflicten van klassieke fantasy met een stevige dosis verliefdheid, seksuele spanning en persoonlijke relaties. De vergelijking met The Lord of the Rings is dus niet helemaal verkeerd, zolang je erbij vertelt dat er in deze boeken wat meer aandacht is voor wat de personages doen wanneer ze hun zwaard even hebben weggelegd.
BookTok heeft de boekhandel opnieuw uitgevonden
Een belangrijke motor achter de hype is BookTok, de boekencommunity op TikTok. Daar verschijnen aanbevelingen, reacties, leeslijstjes, fanvideo’s en filmpjes waarin lezers bijna fysiek lijken te lijden onder een dramatische plottwist. Bookstagram, de boekenwereld op Instagram, speelt eveneens een rol.
Het mechanisme lijkt op dat van mode- en beauty-influencers: iemand die je volgt, beveelt een product aan en maakt je nieuwsgierig genoeg om het zelf te proberen.
Alleen gaat het hier om boeken.
En dat heeft een onverwacht effect op een sector die geregeld klaagt over dalende leesvaardigheid en jongeren die hun aandacht steeds korter vasthouden. Een TikTok-filmpje van een minuut kan iemand blijkbaar ook naar een roman van honderden pagina’s sturen. Het algoritme dat je normaal van het ene filmpje naar het andere jaagt, kan je dus evengoed richting een boekenkast jagen.
Dat betekent niet dat een hele generatie plots massaal de literatuur heeft ontdekt. Sociale media versterken ook hypes en vergroten de druk om een populair boek zo snel mogelijk te lezen. Wie niet wil achterblijven, moet blijkbaar niet alleen de juiste serie kennen, maar ook weten welke personages je hoort te verdedigen en welke theorie je in de groepschat moet gooien.
Voor boekhandelaars is het effect ondertussen duidelijk merkbaar. Lezers komen binnen met screenshots van TikTok en weten vaak precies welk genre of welke titel ze zoeken. De boekhandel wordt daardoor ook een fysieke ontmoetingsplek voor een gemeenschap die online al bestaat.
Harry Potter, maar dan met meer slaapkamers
De vergelijking met Harry Potter die Vlaamse boekhandelaars maken, is niet helemaal uit de lucht gegrepen. De release van een nieuw deel in J.K. Rowlings reeks maakte van boekhandels destijds evenementenlocaties, waar kinderen en volwassenen verkleed verschenen en tot na middernacht wachtten om samen aan een nieuw avontuur te beginnen. De boeken werden niet alleen gelezen; ze werden beleefd.
De Maas-hype heeft een andere demografie en een andere toon. Volgens de boekhandelaars bestaat het publiek grotendeels uit jonge vrouwen, vaak tussen 16 en 30 jaar, al komen er ook mannen en oudere lezers over de vloer. Romantasy heeft het traditionele fantasypubliek verbreed door verlangen, relaties en vrouwelijke personages veel centraler te zetten.
We zien zo een generatie die na Harry Potter en The Hunger Games het lezen soms uit het oog verloor, maar nu opnieuw een reeks vindt die hen kan meeslepen. Dat betekent niet dat iedereen na Maas rechtstreeks naar Virginia Woolf of Marcel Proust doorschakelt. Het betekent wel dat een boek opnieuw iets kan zijn waarover vrienden praten, waarvoor je online theorieën uitwisselt en waarvoor je op een maandagavond je warme zetel verlaat.
Wie beweert dat jongeren niet meer lezen, zou daarom vannacht misschien eens bij zo'n boekhandel moeten gaan kijken.
Een boek wordt weer een evenement
De nachtopeningen draaien ondertussen om meer dan alleen de verkoop van een roman. In Sint-Truiden is er een voorprogramma met workshops, spelletjes, een boekenclub en activiteiten die volledig in het teken van de reeks staan. In Tienen kunnen bezoekers onder meer een bladwijzer maken of een kaars beschilderen en in verschillende winkels worden goodiebags en fotomomenten voorzien. Bij Luddites kunnen fans het boek meteen na de middernachtelijke verkoop in de bar beginnen lezen.
De boekhandel verkoopt zo ook een ervaring: samen aftellen, andere fans ontmoeten en als eerste een exemplaar in handen krijgen. De schaarste zit niet noodzakelijk in het boek zelf – dat ligt dinsdag nog altijd gewoon in de winkel – maar in het moment. Wie er vannacht bij is, kan morgen bovendien online meepraten zonder eerst drie dagen het internet te moeten mijden uit angst voor spoilers.
Natuurlijk zit daar ook een commerciële machine achter. De uitgever krijgt extra aandacht, de boekhandel trekt klanten naar de winkel en fans zorgen met hun eigen posts voor gratis promotie. Maar het zou even goedkoop zijn om de hype daarom weg te zetten als een modegril voor jonge vrouwen.
Mensen lezen om verschillende redenen: om taal, om ideeën, om spanning, om herkenning of simpelweg om een paar uur uit hun eigen leven te ontsnappen. Wie via Maas opnieuw plezier krijgt in lezen, hoeft geen verantwoording af te leggen omdat zijn boekenkast niet overeenkomt met die van een professor literatuurwetenschappen.
Voorlopig mogen de fans eerst terug naar Prythian, de fictieve wereld van Maas. Dinsdag ligt het nieuwe boek in de winkels en vannacht gaan op verschillende plaatsen de deuren al open. Er zal worden afgeteld, gefotografeerd, gespeculeerd en vooral gelezen.
