De Gucht vergist zich: vrijheid is geen vrijgeleide om jongeren aan de sigaret te helpen.
Frédéric De Gucht wil jongeren meer vrijheid geven om te roken. Een nobele(?) liberale gedachte, tot je beseft wat die vrijheid in de praktijk betekent: een veertienjarige vrij laten kiezen voor een verslaving waarvan we al decennialang weten dat ze ziek maakt en levens kost. Dat is geen vrijheid. Dat is wegkijken.
Frédéric De Gucht heeft een opvallende manier gevonden om zijn partij Anders op de politieke kaart te zetten: hij wil het rookverbod voor jongeren versoepelen. Een veertienjarige die een sigaret opsteekt? Niet noodzakelijk verbieden, vindt de partijvoorzitter.
Een merkwaardige invulling van liberalisme
De Gucht is de zoon van oud-VLD'er en voormalig Europees commissaris Karel De Gucht en probeert met Anders een eigen plaats te veroveren in het liberale politieke landschap. Dat hij daarbij graag tegen de stroom in zwemt, is duidelijk. Anders moet anders zijn. Alleen dreigt het in dit geval vooral anders te zijn op een bijzonder ongelukkige manier.
De redenering van De Gucht is klassiek liberaal: de overheid moet zich zo weinig mogelijk bemoeien met wat mensen met hun eigen leven doen. Rokers worden volgens hem steeds verder in het nauw gedreven. Straks mag je nergens meer een sigaret opsteken. En waarom zou een jongere niet zelf mogen beslissen?
Omdat een veertienjarige niet simpelweg een volwassen mens in een kleiner lichaam is, mijnheer Fréderick?
Vrijheid is niet hetzelfde als verslaving
Wie een jongere beschermt tegen een product waarvan wetenschappelijk onomstotelijk vaststaat dat het verslavend en schadelijk is, neemt geen vrijheid af. Je voorkomt dat die vrijheid al wordt ondergraven nog vóór iemand goed en wel begrijpt wat de gevolgen zijn.
Tabak is geen onschuldig snoepje. Het is geen hobby zoals voetballen, gamen of een slechte muzieksmaak hebben. Nicotine is verslavend. Roken verhoogt het risico op ernstige ziekten en vroegtijdige sterfte.
En precies daarom is het argument van de ultieme individuele vrijheid hier bijzonder zwak, om het woord ‘belachelijk’ niet te gebruiken.
Wie een jongere helpt om niet verslaafd te raken, neemt hem geen vrijheid af. Je probeert hem juist de vrijheid te geven om later nog écht te kunnen kiezen.
Dat onderscheid lijkt De Gucht te missen.
Roken is weer rebels
Daar komt nog iets bij. Roken is bij een deel van de jongeren opnieuw een soort rebels statussymbool geworden. Sigaret in de hand, middelvinger naar de maatschappij, regels zijn voor watjes.
Dat is op zichzelf al merkwaardig. Generaties hebben gevochten om af te raken van het idee dat roken stoer, sexy en volwassen is. En nu lijkt de sigaret opnieuw een accessoire van verzet te worden.
Je zou verwachten dat politici daar minstens enige afstand tegenover bewaren.
Niet De Gucht.
Een politiek partijvoorzitter die vervolgens zegt dat we jongeren maar wat meer hun gang moeten laten gaan, levert ongewild precies het soort munitie waar de tabaksindustrie en de nicotinehandel geen bezwaar tegen zullen hebben.
Wie betaalt de rekening?
Het meest ongemakkelijke aan het verhaal is misschien nog dat de vrijheid van de roker zelden eindigt bij de roker zelf.
Rookt iemand in zijn eigen huis en neemt hij bewust het risico? Dat is een andere discussie.
Maar wie rookt in de publieke ruimte, brengt ook anderen in contact met tabaksrook.
Bovendien is het een vreemd idee een man als De Gucht die er prat op gaat de Belgische begroting te kunnen redden. Wie als veertienjarige begint te roken, maakt een keuze die jarenlang kan doorwerken. De gevolgen worden niet noodzakelijk betaald op veertienjarige leeftijd, maar vaak decennia later met de ziekenhuisfactuur. En die betalen we met ons allen.
Vrijheid betekent dus niet dat je mag doen wat je wilt zonder naar de gevolgen te kijken.
Vrijheid betekent ook verantwoordelijkheid.
En daar wringt het bij De Gucht.
Een partijvoorzitter die beter twee keer nadenkt
Politiek mag best provoceren. Politiek mag taboes doorbreken. Een nieuwe partij mag zelfs graag tegen de schenen schoppen. Maar aandacht is nog geen gelijk.
De Gucht heeft met zijn rookprovocatie ongetwijfeld gekregen wat hij wilde: media-aandacht. Anders staat in de krant. De partijvoorzitter krijgt een podium. Iedereen praat over hem.
Missie geslaagd?
Misschien. Maar er bestaat een verschil tussen anders zijn en verstandig anders zijn.
Wie als politicus beweert dat jongeren vooral vrij moeten zijn om zelf te beslissen, zou er goed aan doen eerst na te denken over de vraag wie er eigenlijk aan het beslissen is: de veertienjarige zelf, of de nicotine die hem langzaam afhankelijk maakt.
Een partijvoorzitter die vindt dat we wat minder moeten neuten over roken, kunnen we daarom maar één advies geven: mond spoelen met zeep, de vrijheidsgedachte nog eens goed herkauwen en daarna vooral even zwijgen.
Want jongeren beschermen tegen een verslaving is geen betutteling. Het is misschien wel een van de meest verstandige dingen die een vrije samenleving kan doen.
(Foto: AI-P-magazine/Joel Hoylaerts/Photo News)
