“Politiek bedrijven is meer dan in praatjesprogramma's 'sympathieke Sonja' spelen.”
‘Ons Annelies’ is een praatjesprogamma-politica; een beetje de vrouwelijke versie van Rousseau, heel sympathiek, toch? Maar in de praktijk veroorzaakt ze vaak een hobbelig parcours. Keer op keer wordt ze teruggefloten door ‘het veld’. En jawel, het is weer van dat. Justitieminister Verlinden wil magistraten beter beschermen tegen intimidatie door zware criminelen door hun identiteit af te schermen. Maar uitgerekend de Hoge Raad voor de Justitie, waarin magistraten zelf zetelen, haalt het voorstel stevig onderuit en waarschuwt voor juridische en praktische chaos.
Bedreigingen vanuit het drugsmilieu zetten debat op scherp
De discussie over de veiligheid van magistraten kwam in een stroomversnelling nadat een ervaren Antwerpse onderzoeksrechter eind vorig jaar getuigde over de zware bedreigingen waarmee ze werd geconfronteerd. Door intimidatie vanuit het drugsmilieu moest ze maandenlang onderduiken en leefde ze gescheiden van haar gezin. Tegelijk klaagde ze aan dat justitie nauwelijks over uitgewerkte procedures beschikt om magistraten in dergelijke situaties te beschermen.
Die getuigenis zette minister van Justitie Annelies Verlinden ertoe aan maatregelen aan te kondigen om de persoonlijke gegevens van magistraten beter af te schermen. Het doel is eenvoudig: voorkomen dat georganiseerde criminelen gemakkelijk kunnen achterhalen welke onderzoeksrechter hun dossier behandelt.
Magistraten zien meer problemen dan oplossingen
Hoewel het voorstel bedoeld is om de veiligheid te verhogen, krijgt het weinig enthousiasme van de Hoge Raad voor de Justitie. In een officieel advies aan de Kamer stelt de raad dat het anonimiseren van magistraten fundamentele juridische vragen oproept.
Volgens de Hoge Raad moeten advocaten kunnen weten welke magistraat een dossier behandelt om de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechterlijke macht te kunnen controleren. Wanneer identiteiten worden verborgen, dreigt dat volgens de raad de transparantie van de rechtsgang aan te tasten.
Daarnaast vreest men dat dergelijke maatregelen ertoe zouden leiden dat veel meer rechtszaken achter gesloten deuren moeten plaatsvinden, terwijl openbaarheid net een basisprincipe van justitie vormt.
Praktisch nauwelijks uitvoerbaar
Naast de juridische bezwaren wijst de Hoge Raad ook op de enorme praktische gevolgen. Grote strafdossiers, zoals onderzoeken naar drugsbendes, bestaan vaak uit duizenden pagina's en talrijke processtukken. Al die documenten zouden vanaf de eerste onderzoeksdaad geanonimiseerd moeten worden.
Volgens de magistraten is dat op het terrein nauwelijks werkbaar. Bovendien stellen ze dat professionele criminele organisaties doorgaans toch al weten welke gespecialiseerde onderzoeksrechters en speurders zich bezighouden met de zwaarste dossiers. Het anonimiseren van namen zou die realiteit nauwelijks veranderen.
Eerst investeren in echte beveiliging
De Hoge Raad vindt dat de prioriteit elders moet liggen. Volgens het advies ontbreken in veel gerechtsgebouwen nog steeds de meest elementaire veiligheidsvoorzieningen. Zo is er op verschillende locaties onvoldoende camerabewaking, ontbreekt toegangscontrole en worden bezoekers niet systematisch gescreend op wapens of gevaarlijke voorwerpen.
De raad stelt dat alle medewerkers van justitie veilig hun werk moeten kunnen uitvoeren en dat investeringen in fysieke beveiliging veel doeltreffender zijn dan het verbergen van namen op documenten.
Voor cipiers komt anonimiteit er wel
Voor het gevangenispersoneel lijkt een gelijkaardige maatregel wel op brede steun te kunnen rekenen. Cipiers zullen in de toekomst niet langer hun volledige naam op hun uniform dragen, maar enkel hun voornaam gecombineerd met een persoonlijke viercijferige code. Ook zij worden immers steeds vaker geconfronteerd met intimidatie vanuit het georganiseerde criminele milieu.
Het kabinet van minister Verlinden benadrukt intussen dat het negatieve advies van de Hoge Raad slechts één element vormt in de besluitvorming. Andere instanties, waaronder de Adviesraad voor de Magistratuur en de Vereniging van Onderzoeksrechters, staan wel positief tegenover het voorstel. Ook in Nederland bestaat al de mogelijkheid dat openbare aanklagers in uitzonderlijke dossiers anoniem optreden, al geldt dat niet voor rechters.
