Ben Weyts pleit voor federaal vuurwerkverbod na jaren van lokale chaos.
Op de allerlaatste dag van het jaar heropent de Vlaamse minister van Dierenwelzijn, Ben Weyts, de discussie rond vuurwerk. Na jaren van lokale verbodsinspanningen pleit hij opnieuw voor een federale wettelijke regeling die privévuurwerk verbiedt, met uitzondering van gecontroleerde gemeentelijke evenementen op specifieke locaties en tijdstippen.
Weyts wijst erop dat hij in 2019 als Vlaams minister zelf een algemeen verbod probeerde in te voeren, maar dat die maatregel door het Grondwettelijk Hof werd vernietigd. Sindsdien steunt hij op lokaal niveau resoluties en verordeningen, wat ertoe heeft geleid dat intussen in meer dan 70 procent van de steden en gemeenten in Vlaanderen een lokaal vuurwerkverbod van kracht is. Toch blijft het losse gebruik tijdens de jaarwisseling een hardnekkige bron van onveiligheid, overlast en dierenleed.
De problematiek: incidenten, ongevallen en overlast
Het vuurwerkgebruik rond de jaarwisseling leidt jaarlijks tot een substantieel aantal incidenten en ongevallen. Jaar na jaar registreren hulpdiensten tientallen tot honderden interventies:
Letselongevallen: Elk eindejaar belanden tientallen tot meer dan honderd mensen op de spoeddienst met verwondingen door vuurwerk, variërend van brandwonden tot ernstig oogletsel. Cijfers van de voorbije jaren tonen schommelingen, maar de tendens blijft zorgwekkend: medische diensten waarschuwen consequent voor de risico’s van particulier vuurwerkgebruik.
Brand- en schadegevallen: Volgens politierapporten en brandweerstatistieken ontstaan jaarlijks tientallen tot honderden kleine tot middelgrote branden tijdens de jaarwisseling als direct gevolg van vuurwerk. Parkeerplaatsen, gevels en zelfs woningen lopen schade op.
Dierenleed en maatschappelijke overlast: Vuurwerk veroorzaakt stress en verwondingen bij huisdieren en landbouwdieren. Straathonden, paarden en zelfs wilde dieren ondervinden hinder van de decibels en lichtflitsen, wat de maatschappelijke druk op overheden vergroot.
Deze incidenten leiden niet alleen tot persoonlijke schade, maar ook tot aanzienlijke kosten voor gezondheidszorg, interventiediensten en schadeherstel.
Het juridische landschap: verschillen tussen regio’s
De regelgeving rond particulier vuurwerk in België is fragmentarisch en verschilt sterk per regio en gemeente:
Vlaanderen: Er geldt geen algemeen regionaal verbod op particulier vuurwerk. Gemeenten kunnen eigen verboden of beperkingen uitvaardigen, wat in de praktijk heeft geleid tot een lappendeken van regels: sommige steden verbieden vrijwel alle vormen van consumentenvuurwerk, andere laten het nog grotendeels toe.
Brussel: In het Brusselse Gewest is er een regionaal verbod op particulier vuurwerk. Dat betekent dat burgers in principe geen vuurwerk mogen afsteken buiten uitzonderlijke, door de overheid georganiseerde momenten of locaties.
Wallonië: Wallonië heeft geen uniform federale regeling, waardoor gemeenten ook daar eigen regels kunnen bepalen. Hierdoor ontstaan wisselende toepassingen en handhavingspraktijken van gemeente tot gemeente.
Door deze lokale verschillen is voor burgers vaak onduidelijk waar precies vuurwerk mag worden afgestoken en waar niet, vooral rond grensgemeenten of woonzones met strikte lokale verordeningen.
Het voorstel: verbod met gecontroleerde uitzonderingen
Weyts pleit voor een omkering van de huidige logica: niet toestaan waar het mag, maar verbieden tenzij het expliciet door de gemeente wordt toegestaan op een bepaald tijdstip en locatie. Dit model, dat ook in andere Europese landen wordt besproken of toegepast, beoogt twee doelen:
Duidelijkheid voor burgers en handhavers: Een federaal kader voorkomt interpretatieverschillen tussen gemeenten en biedt uniforme, rechtsgeldige regels.
Beperking van risico’s en overlast: Door vuurwerk alleen nog toe te staan in gecontroleerde omgevingen met toezicht, verlichting, afzettingen en eerstehulpstructuren, vermindert de kans op ongevallen, schadegevallen en dierenleed.
Het argument achter dit beleidsvoorstel is dat individuele feestvierders niet langer zonder toezicht, zonder veiligheidsinfrastructuur en zonder centrale regulering vuurwerk de lucht in moeten kunnen schieten, vooral niet op momenten van massale publieke samenkomst.
Kritische afwegingen
Een federaal vuurwerkverbod stuit op praktische en juridische bezwaren. Tegenstanders wijzen op:
Culturele en sociale argumenten: Voor veel mensen blijft vuurwerk een traditionele afsluiting van het jaar. Het volledig verbieden raakt bredere maatschappelijke gewoonten.
Handhavingsvraagstukken: Zelfs met een federaal verbod blijft de vraag hoe streng en effectief lokale politie en gemeenten overtredingen kunnen controleren en bestraffen, zeker in dichtbevolkte gebieden.
Economische impact: De vuurwerkverkoop is voor sommige handelaars een seizoensgebonden belangrijke bron van inkomsten.
Dus?
De discussie rond particulier vuurwerk tijdens de jaarwisseling is geen nieuw debat, maar de oproep tot een federaal verbod met gecontroleerde, lokale uitzonderingen markeert wel een duidelijke beleidsrichting: strakker reguleren, meer uniformiteit en minder risico’s voor samenleving en hulpdiensten. Gezien de jaarlijkse schade-, letsel- en interventiecijfers blijft de roep om duidelijke en afdwingbare regels gewicht krijgen, ook buiten de landbouw- en dierenwelzijnsdossiers waarin het debat vaak begon.
