Het is weer zover. Pasen staat voor de deur, en op onze nationale zender worden de paasdagen weer opgeluisterd met... satire. En niet zomaar satire, maar de platgetreden sketchvorm waarin het katholieke geloof wordt neergezet als iets dat thuishoort in een museum, tussen de dino’s en VHS-cassettes. Jezus is een grap, paasklokken zijn een relikwie uit grootmoeders tijd, en wie vandaag nog naar de kerk gaat, moet zich ongetwijfeld vergist hebben van eeuw.
Dat er humor gemaakt wordt over religie: prima. Laat die satire maar knallen. Maar dan graag alle religies. Niet één. Niet alleen die van ons. Want terwijl het katholieke geloof mag afgedaan worden als achterhaald en middeleeuws, is er één religie waar niemand het ook maar durft aan te raken met een satirisch stokje: de islam.
Wanneer de ramadan aanbreekt, dan gebeurt er iets bijzonders in politiek Vlaanderen. De agenda’s van ministers en schepenen raken plots opvallend gevuld met iftarfeestjes. Vasten wordt plots een cultureel erfgoed, en het avondmaal na zonsondergang een viering van diversiteit. De selfies stromen binnen: een staatssecretaris met dadels in de hand, een burgemeester met een brede glimlach naast een imam, een parlementslid dat ‘respect’ toont voor het vasten.
Begrijp ons niet verkeerd: respect voor ieders overtuiging is een goede zaak. Maar waarom is dat respect zo opvallend eenzijdig?
Wanneer heeft een Vlaamse politicus zich voor het laatst solidair verklaard met katholieken op Kerstdag? Wanneer werd er voor het laatst geproost met een bisschop op Pinksteren? En wanneer postte iemand van het kabinet van de premier nog een foto van zichzelf aan de paastafel, mét kruisje rond de hals?
In de huidige morele hiërarchie van ons land staat het katholiek geloof onderaan de ladder. Geloof je nog in God, ga je nog naar de mis, draag je een kruisje rond je nek? Dan ben je een reliek uit een andere tijd. Niet verlicht. Niet kritisch. Niet woke. Terwijl een hijab een teken van emancipatie is, wordt een paternoster beschouwd als een signaal van achterlijkheid.
Doe de test: maak een grap over Jezus, en men lacht mee. Maak een grap over de profeet, en je bent plots een extremist, een haatzaaier, een racist.
De realiteit is eenvoudig: onze samenleving lijdt aan een selectieve vorm van tolerantie. Wat van hier is, wat van onze grootouders is, dat mag bespot worden. Wat van elders komt, dat moet op handen gedragen worden. Niet uit respect, maar uit angst om op de tenen van een minderheid te trappen.
De VRT, de staatszender, met jouw belastinggeld betaald, is daar een schoolvoorbeeld van. Daar durft men het katholieke geloof nog nét geen kinderlijk trauma te noemen, maar grapt men er wel vrolijk op los over pausen, heiligen en het celibaat. Maar wanneer was de laatste keer dat een imam geparodieerd werd in een sketch op Canvas?
Juist. Nooit. De reden? Zelfcensuur. Of erger: angst.
Na de aanslagen op Charlie Hebdo werd de wereld even wakker. Vrijheid van meningsuiting moest verdedigd worden. Je suis Charlie. Maar het duurde niet lang voor de zelfcensuur weer de kop opstak. Intussen leven we in een tijd waar satire met een veiligheidsbril wordt geschreven. En het katholiek geloof blijkt het enige veilige doelwit.
Dat net in België, het land dat ooit bol stond van katholieke tradities, de cultuur van de meerderheid zo openlijk belachelijk gemaakt wordt, zegt veel. Het toont hoe diep de zelfhaat zit in onze seculiere elite. Alles wat doet denken aan Vlaamse wortels, Vlaamse cultuur, of godbetert christelijke waarden, wordt afgeserveerd als archaïsch.
Maar intussen rukt de religieuze beleving elders op. In moskeeën, in publieke gebouwen waar men aparte ruimtes eist om te bidden, in scholen waar halal op het menu moet staan, in zwembaden met aparte uren. En wie daar kritiek op durft te uiten, wordt met de vinger gewezen. Want dan ben je ‘islamofoob’.
Dus terwijl miljoenen katholieken Pasen vieren en zich proberen verbinden met tradities, familie en symboliek, lacht onze staatszender hen recht in het gezicht uit. Tegelijk wordt wie vast voor de ramadan op handen gedragen, met open armen onthaald door politici en gesubsidieerde instellingen.
Dit is geen pleidooi voor religieuze privileges. Religie kan voor ons part gestolen worden. Dit is een pleidooi voor gelijkheid. Voor échte vrijheid van meningsuiting. Voor satire zonder heilige huisjes – letterlijk én figuurlijk.
Dus, VRT, de volgende keer dat je een sketch brengt waarin Jezus wordt nagedaan als clown: durf dan ook eens een grap te maken over een imam. En politici: als je naar de iftar gaat, post dan ook een foto van jezelf met een paaskruisje. Of houd gewoon op met je selectieve deugdzaamheid.
Want zolang we blijven doen alsof één geloof niet meer van deze tijd is, en een ander geloof met fluwelen handschoenen moet worden behandeld, zijn we geen open samenleving meer.
Dan zijn we gewoon hypocriet. Met een schijnheilige nasmaak.
