Honderd miljoen euro. Het klinkt als een bedrag waar je een klein land mee kunt kopen, een voetbalclub kunt redden of een paar Brusselse overheidsdiensten een maandje kunt laten draaien. Toch blijkt die honderd miljoen euro die de Belgische overheid in het eerste kwartaal van dit jaar binnenhaalde dankzij de strijd tegen sociale fraude vooral één ding te zijn: een indrukwekkend cijfer dat tegelijk verrassend klein is.
Minister van Sociale Fraudebestrijding Rob Beenders (Vooruit) maakte zondag bekend dat controles en onderzoeken in de eerste drie maanden van 2026 ruim 100 miljoen euro hebben opgeleverd. Dat is ongeveer drie miljoen euro meer dan in dezelfde periode vorig jaar. Volgens de minister bewijst dat dat de inspectiediensten goed werk leveren en dat fraudeurs steeds vaker tegen de lamp lopen.
Op het eerste gezicht lijkt dat uitstekend nieuws. Wie sociale fraude pleegt, ondermijnt immers het draagvlak van de sociale zekerheid. Het systeem werkt alleen zolang de grote meerderheid eerlijk bijdraagt en enkel gebruik maakt van uitkeringen waarop ze daadwerkelijk recht heeft.
Toch loont het de moeite om even verder te kijken dan het indrukwekkende bedrag in de krantenkop.
Want hoe groot is honderd miljoen euro eigenlijk?
Veel geld voor een gezin, zonder twijfel. Veel geld voor een bedrijf eveneens. Maar voor de Belgische overheid ligt dat anders. Ons land geeft jaarlijks meer dan 350 miljard euro uit. De sociale zekerheid alleen al vertegenwoordigt tientallen miljarden euro's per jaar.
Als de huidige trend zich doorzet, zou de strijd tegen sociale fraude dit jaar ongeveer 400 miljoen euro kunnen opleveren. Dat klinkt indrukwekkend, maar blijft uiteindelijk een fractie van de totale overheidsuitgaven.
Dat betekent uiteraard niet dat die controles nutteloos zijn. Integendeel. Niemand zal beweren dat fraude ongemoeid moet worden gelaten omdat de opbrengst relatief beperkt blijft. Het is een kwestie van rechtvaardigheid. Wie jarenlang belastingen betaalt en sociale bijdragen afstaat, verwacht terecht dat anderen niet profiteren van het systeem.
Maar tegelijk toont het cijfer ook aan dat sociale fraude niet de magische geldbron is waarmee alle begrotingsproblemen kunnen worden opgelost.
Opvallend is ook het aantal onderzoeken dat werd uitgevoerd. In het eerste kwartaal werden meer dan 38.000 dossiers onderzocht. In bijna de helft daarvan werd effectief een overtreding vastgesteld. Dat is een opmerkelijk hoog percentage.
Het suggereert dat de inspectiediensten vandaag veel gerichter werken dan vroeger. In plaats van lukraak te controleren, lijken ze steeds beter te weten waar de grootste risico's zich bevinden. Dat verhoogt uiteraard de efficiëntie, maar roept tegelijk de vraag op hoeveel fraude vandaag nog onder de radar blijft.
Want sociale fraude is een bijzonder breed begrip. Het gaat niet alleen over mensen die ten onrechte een uitkering ontvangen. Ook zwartwerk, schijnzelfstandigheid, fictieve arbeidscontracten, misbruik van tijdelijke werkloosheid en allerlei andere constructies vallen onder dezelfde noemer.
Dat verklaart meteen waarom discussies over sociale fraude vaak zo gevoelig liggen. Voor de ene gaat het over zwartwerkers die de staat oplichten. Voor de andere over mensen die jarenlang uitkeringen ontvangen terwijl ze over verborgen inkomsten beschikken. Weer anderen wijzen naar werkgevers die personeel deels in het zwart betalen.
Iedereen heeft wel een voorbeeld dat volgens hem of haar symbool staat voor het probleem.
Minister Beenders kondigt ondertussen aan dat de controles de komende maanden nog worden opgevoerd. Van de 91 acties uit het nieuwe actieplan tegen sociale fraude zouden er al tien volledig uitgevoerd zijn. Daarnaast worden bedrijven beter geïnformeerd over hun verplichtingen en krijgen inspectiediensten extra mogelijkheden om sneller op te treden.
Dat klinkt logisch. Fraude bestrijden blijft een van de weinige beleidsmaatregelen waar vrijwel iedereen zich achter kan scharen.
Toch blijft één vaststelling overeind: honderd miljoen euro is veel geld, maar het verandert de financiële situatie van België niet fundamenteel. Wie denkt dat de begroting gered kan worden door enkel harder op fraudeurs te jagen, zal vroeg of laat moeten vaststellen dat de cijfers een stuk minder spectaculair zijn dan de krantenkoppen doen vermoeden.
De strijd tegen sociale fraude is noodzakelijk. Maar zelfs als elke fraudeur morgen zou verdwijnen, blijft België nog altijd met dezelfde fundamentele vraag zitten: hoe betaal je een van de duurste overheden van Europa?
