Stasi 2.0: Vandenbroucke wil fraude aanpakken met ‘mystery patients’.
Fraude bestrijden is een doel waar nauwelijks discussie over bestaat. Een samenleving die haar zorgsysteem wil beschermen, moet kunnen optreden tegen malafide praktijken. Maar de middelen die daarvoor worden ingezet, zijn minstens zo belangrijk als het doel zelf. Wanneer controle evolueert naar systematisch wantrouwen en verregaande infiltratietechnieken, schuift het debat weg van handhaving naar proportionaliteit. In dat spanningsveld duikt het voorstel op van minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke, dat inzet op undercoveroperaties in de zorgsector. De vraag is niet alleen of fraude moet worden aangepakt, maar ook hoe ver een overheid daarin mag gaan zonder het fundament van vertrouwen in de samenleving te ondergraven.
Undercoverpatiënten als controlemiddel
Frank wil de strijd tegen illegale zorg versterken door inspecteurs toe te laten zich als patiënt voor te doen bij vermoedelijk niet-erkende zorgverstrekkers. Daarbij zouden zij in bepaalde gevallen een fictieve identiteit kunnen aannemen, met als doel praktijken bloot te leggen die anders moeilijk bewijsbaar zijn. Het gaat onder meer om situaties waarin personen zonder erkenning medische ingrepen uitvoeren, zoals esthetische behandelingen of tandheelkundige ingrepen zonder vergunning.
De maatregel maakt deel uit van een breder wetsontwerp dat de Federale Toezichtscommissie binnen de FOD Volksgezondheid meer slagkracht moet geven. Naast undercovermethodes voorziet het ontwerp ook in vereenvoudigde procedures en bijkomende controlemechanismen om sneller en efficiënter op te treden tegen inbreuken.
Administratieve boetes en uitbreiding van handhavingsinstrumenten
Een opvallend onderdeel van het voorstel is de invoering van administratieve geldboetes. Die moeten toelaten om op te treden wanneer het parket geen vervolging instelt of wanneer dossiers vertraging oplopen. Ambtenaren zouden in dat geval zelf sancties kunnen opleggen aan niet-erkende zorgverstrekkers, wat de handhaving minder afhankelijk maakt van het strafrechtelijk traject.
Kritiek op proportionaliteit en precedentwerking
Het voorstel stuit echter op kritiek vanuit de oppositie. Kamerlid Irina De Knop (Anders) stelt dat de inzet van zogenaamde ‘mystery patients’ een verregaande stap is die vragen oproept over proportionaliteit en rechtswaarborgen. Volgens haar krijgen administratieve ambtenaren hiermee bevoegdheden die in andere contexten voorbehouden zijn aan politiediensten en gerechtelijke autoriteiten, zoals het werken met een valse identiteit.
Ook wordt gewezen op het risico van precedentwerking. Wat begint als een instrument om illegale zorgverstrekkers op te sporen, kan volgens critici op termijn breder worden ingezet dan oorspronkelijk bedoeld, mogelijk zelfs in situaties waar de grens tussen controle en privacybewaking vervaagt.
Balans tussen controle en vertrouwen
Binnen het politieke debat klinkt ook een genuanceerdere benadering. Sommige stemmen erkennen de nood aan sterkere controlemechanismen, maar benadrukken tegelijk dat deze ingebed moeten zijn in duidelijke en afgebakende regels. De kernvraag blijft hoe ver een overheid kan gaan in haar handhaving zonder het vertrouwen in zorgverleners en in het systeem zelf te ondermijnen.
Het risico bestaat dat een doorgedreven controlecultuur niet alleen malafide actoren viseert, maar ook een algemeen klimaat van wantrouwen creëert tussen patiënten, zorgverleners en toezichthouders. In een sector die in essentie gebaseerd is op vertrouwen en discretie, is dat geen onbelangrijk neveneffect.
Wat hebben we vandaag geleerd?
De strijd tegen illegale zorg is legitiem en noodzakelijk. Maar de gekozen instrumenten bepalen mee hoe een samenleving zich ontwikkelt. Tussen effectieve handhaving en overmatige controle ligt een dunne grens. Het debat rond undercoverpatiënten draait dan ook niet enkel om juridische haalbaarheid, maar om een bredere maatschappelijke keuze: hoeveel vertrouwen blijft er over in een systeem dat steeds meer vertrekt vanuit controle in plaats van vertrouwen.
(Foto: Philip Reynaers/Photo News)
