Frigobon fiasco: een korting die duurder uitvalt dan een dure koelkast.
Het werd verkocht als een sociale maatregel om mensen met een laag inkomen een energiezuinig toestel cadeau te doen, maar het werd een zoveelste voorbeeld van eerst-doen-dan-denken-politiek: een budgettair monster. De zogenaamde ‘frigobonnen’—kortingscheques van 250 euro voor huishoudtoestellen—zullen de Vlaamse belastingbetaler in 2025 maar liefst 17,9 miljoen euro kosten. Dat is niet dubbel, niet driedubbel, maar meer dan vier keer zoveel als oorspronkelijk ingecalculeerd. En dat zorgt niet alleen voor scheve blikken in de oppositie, maar ook voor politieke wrevel binnen de regering zelf.
Korting met een kater
Minister van Energie Melissa Depraetere (Vooruit) had met haar bonnenplan wellicht het hart op de juiste plaats, maar blijkbaar niet de rekenmachine binnen handbereik. Toen ze vorig jaar vlak voor Kerstmis met veel toeters en bellen de premie in de etalage zette, kwam er een stormloop op gang die zelfs professionele folderverdelers deden blozen. Waar ze aanvankelijk 16.000 aanvragen verwachtte, tikte de teller al in februari af op meer dan 44.000. Oeps: een financiële krater van 13,9 miljoen euro bovenop de oorspronkelijk voorziene 4 miljoen.
“De premie is een succes, dat is een goede zaak”, klinkt het intussen met een rechthoekige glimlach op het kabinet van Depraetere. Maar zelfs binnen de Vlaamse meerderheid zijn ze niet echt ‘amused’ met het succesverhaal. Want achter de schermen roert begrotingsminister Ben Weyts (N-VA) zich zichtbaar ongemakkelijk. “Ik zou deze cheque nooit zelf voorgesteld hebben,” klinkt het wrang. Meer nog: “Soms moet je zaken slikken.” Klinkt als een grnesoverschrijdende opmerking.
Zeg niet ‘gratis’, zeg ‘begrotingsravijn’
De politieke tol van het initiatief blijft dus niet beperkt tot de Vooruit-minister. Ook Weyts, de man die nochtans met de liniaal door de Vlaamse begroting trekt, krijgt nu de rekening gepresenteerd van wat oppositielid Maurits Vande Reyde (ex-Open VLD) omschrijft als “onbegrijpelijke Sinterklaaspolitiek”. Zijn boodschap is helder: “Het gratisbeleid van de socialisten ontspoort de Vlaamse begroting, en de N-VA kijkt erbij en doet niks.”
En dat doet pijn, want Vlaanderen zit momenteel met een begrotingstekort van 4,5 miljard euro, een put waarin zelfs de meest energiezuinige diepvrieskast de oververhitte uitgaven niet meer koel kan houden. Tijdens de ministerraad werd afgelopen vrijdag in allerijl 330 miljoen euro aan uitgaven geschrapt om het tekort niet nóg verder te laten ontsporen. Maar met 17,9 miljoen euro aan frigobonnen als extra ballast, blijft het dweilen met de kraan open.
Wie heeft dit eigenlijk uitgevonden?
De ironie wil dat de bonnen oorspronkelijk niét door Depraetere werden ingevoerd. De maatregel dateert van zestien jaar geleden en was bedoeld voor leefloners via het OCMW. Het is pas tijdens de energiecrisis van 2023 dat toenmalig minister Zuhal Demir (jawel, N-VA) het bereik van de premie fors uitbreidde, waardoor plots een derde van de Vlaamse gezinnen er recht op kreeg. De uitvoering van die uitbreiding kwam er pas op 1 januari 2025, en laat het nu net die uitvoering zijn die het systeem heeft doen ontsporen.
Maar Depraetere maakte de fout om van de bonnetjes haar trofee te maken zonder overleg met haar coalitiepartners. En dus werd een nauwelijks bekende nichemaatregel plots een publieke trekpleister, met de financiële gevolgen van dien.
Van droogkast tot boemerang
Toen het misbruik in februari niet meer te negeren viel—mensen die bonnen gebruikten om toestellen te kopen die niét binnen de energiedoelstellingen vielen—moest Depraetere de regelgeving snel verstrengen. Zo werd de droogkast van de lijst geschrapt en kwam er strengere controle. Volgens haar kabinet zijn de aanvragen sindsdien fel teruggevallen, maar het kwaad was al geschied: de begroting lag al in de brokkenmand.
Intussen tikt ook de Vlaamse energieregulator VREG de minister op de vingers. Het systeem is “ondoordacht”, zo klinkt het. Zelfs binnen de meerderheid wordt de maatregel bestempeld als politieke improvisatie van het niveau "we zien wel hoe diep de put is als we er al inzitten".
Checken of je bon werkt? Eerst checken of de begroting het overleeft
Het verhaal van de frigobonnen is intussen een pijnlijk staaltje van hoe goedbedoeld beleid in de praktijk kan ontsporen tot een budgettaire boemerang. Met het klimaat als excuus en de portemonnee van de belastingbetaler als collateral damage.
Depraetere blijft ondertussen de bon verdedigen als “goed voor mens en planeet”.
(Foto: Bert Van Den Broucke/Fotonieuws)
