Iedereen mag inleveren. Behalve het departement dat het snelst groeit.
De premier is terug uit Japan en de Wetstraat is wakker. Voor de vijf federale partijen ligt er een opdracht van tien miljard euro, met als deadline 13 oktober. De Vlaamse regering moet tegen 28 september 1,7 miljard vinden. En terwijl dat gebeurt, kruipt de langdurige rente omhoog, waardoor de schuld die we al hebben elke maand een beetje meer kost.
Voor de goede orde: het tekort bedraagt 38,2 miljard euro, ruim vijf procent van alles wat dit land op een jaar produceert. Die tien miljard brengt ons niet naar een evenwicht. Ze brengen ons van vijf procent naar vier.
Dat is de omvang van het gat. Geen lek in de kelder, maar een scheur in de fundering.
De laden die weer opengaan
Wat er op tafel ligt, ken je intussen, want het is grotendeels hetzelfde rijtje als vorig jaar.
De groeinorm in de gezondheidszorg verder verlagen: één procentpunt levert over twee jaar 638 miljoen op. Het remgeld bij dokter of kinesist verdubbelen van vier naar acht euro: 696 miljoen. De verhoogde tegemoetkoming beperken, waardoor een deel van de 2,4 miljoen mensen die nu één euro betalen, meer zal betalen. Morrelen aan de index. En een btw-verhoging, waarvan de vorige versie al door de Raad van State werd afgeschoten en waar één regeringspartij zich hardnekkig tegen blijft verzetten, net zoals een andere partij een vermogensbelasting als trofee wil.
Aan Vlaamse kant hetzelfde patroon: kijken naar de bijna twintig miljard subsidies die het gewest jaarlijks uitdeelt, het uitstellen van de korting op de erfbelasting is goed voor 300 tot 400 miljoen, en dan is er nog de discussie over 96 miljoen subsidies voor regionale luchthavens op een moment dat er geen geld is voor schoolvervoer.
Dat laatste vat de hele oefening samen. Niet omdat 96 miljoen veel is — op 1,7 miljard is het niets — maar omdat het toont hoe hier keuzes worden gemaakt. Niet volgens nut, wel volgens wie er aan tafel zit.
De truc: een belofte annuleren en dat een besparing noemen
Kijk naar wat er op beide niveaus als grootste vondst rondgaat: het uitstellen van beloofde belastingverlagingen.
Federaal gaat het om de lastenverlaging van vier miljard die de gemiddelde Belg 823 euro per jaar zou opleveren. Eén miljard daarvan is al doorgeschoven naar 2030. De rest ook uitstellen zou meteen een flinke hap uit de besparing opleveren. Vlaams geldt hetzelfde voor de korting op de erfbelasting.
Noem dat gerust wat het is. Wie iets niet uitkeert wat hij nog nooit heeft uitgekeerd, bespaart niets. Hij trekt een belofte in. Dat is misschien verstandig — die beloftes waren onbetaalbaar toen ze gedaan werden, en dat wist iedereen — maar het is geen besparing. Het is een correctie op verkiezingsretoriek, en die correctie wordt nu als prestatie verkocht.
De premier kondigde een begrotingslasagne aan: voor elke partij een lekkere laag, en ook lagen die niet smaken. Mooi beeld. Alleen ligt er één laag onder een glazen stolp.
En dan het cijfer dat de rest doet verbleken
Het defensiebudget van dit land ging van ongeveer 7,9 miljard euro in 2024 naar een geraamde 13,3 miljard in 2026. Van 1,27 procent van het bbp naar twee procent. Alleen al dit jaar kwam er zo'n vier miljard bij.
Zet dat naast het lijstje van hierboven. Het remgeld verdubbelen voor iedereen in dit land levert 696 miljoen op. Je zou dat zes keer moeten doen om één jaar defensieverhoging te betalen. Een procentpunt van de groeinorm in de zorg: 638 miljoen. Idem.
En dit is nog maar het begin. De regering raamde de volledige defensie-inspanning tussen 2026 en 2034 op 139 miljard euro. De nieuwe NAVO-norm die er zit aan te komen — 3,5 procent van het bbp, plus anderhalf procent 'ondersteuning' — zou voor België neerkomen op ongeveer veertien miljard extra per jaar in euro's van vandaag. Per jaar. Terwijl we vandaag met vijf partijen dagenlang gaan kamperen om tien miljard bij elkaar te schrapen.
En nee, niemand zegt dat het niet gezegd mag worden
Het is niet zo dat niemand dit durft te zeggen. Mahdi, de voorzitter van CD&V zei openlijk dat er bij Defensie met geld gesmeten wordt en stelde voor om de norm tijdelijk te verlagen. Ook binnen Vooruit klinkt de vraag of het daar niet wat minder mag. Het wordt dus wel degelijk uitgesproken.
Het gebeurt alleen niet. En dat is een interessanter verhaal dan een taboe.
De reden is dubbel. Ten eerste is de defensieminister van dezelfde partij als de premier, en dat maakt zijn budget politiek duurder om aan te raken dan het budget van de zorg. Ten tweede is er de NAVO-afspraak, en die is juridisch niet afdwingbaar maar praktisch wel. Een bondgenootschap is een verzekering, en wie zijn premie niet betaalt, mag zich afvragen wie er komt opdagen wanneer het misgaat. De premier verwoordde het als: een kwestie van moeten, niet van willen. Nja. Als je straks weer eens de F-35 boven je huis hoort knallen, kan je je pensioen zien voorbijvliegen.
Maar goed, zelfs als je die vier miljard morgen schrapt, blijft er een tekort van vierendertig miljard over. Defensie is niet (alleen) de oorzaak van dit gat. Ze is er de meest zichtbare nieuwe laag van.
Waar zit dan wél groot geld?
Er is geen verborgen kamer met tien miljard aan verspilling. Ons tekort is structureel: het zit in pensioenen en gezondheidszorg die met de vergrijzing meegroeien, in een rentelast die weer stijgt, en in een land dat al bij de zwaarst belaste ter wereld hoort en dus niet zomaar nog eens tien miljard kan ophalen zonder economische schade.
Wie zegt dat het kan zonder pijn, liegt. Er zijn maar drie plekken waar dit geld vandaan komt: de sociale zekerheid, de belastingen, of de toekomst — via investeringen die we niet doen en schulden die we doorschuiven. Vorig jaar koos men vooral voor de derde. Dat is de reden waarom we hier volgend jaar weer zitten.
De enige echt grote hefboom die niemand aandurft, is de manier waarop dit land zichzelf organiseert: zes regeringen, acht of negen ministers van Volksgezondheid naargelang hoe je telt, overlappende administraties en een subsidiestroom van twintig miljard alleen al in Vlaanderen, waarvan niemand precies kan zeggen wat ze oplevert.
Dat is de doorlichting die nooit komt, want wie aan die tafel zit, zit er zelf in.
Wat je in oktober zult horen
Onze voorspelling, en we hopen dat we ons vergissen.
Er komt een akkoord, ergens tussen eind september en 13 oktober, waarschijnlijk na een nacht kamperen. Er zal een bedrag op staan dat op tien miljard lijkt. Bij nader inzien bestaat een derde uit uitgestelde belastingverlagingen, een derde uit eenmalige meevallers en optimistische groeicijfers, en een derde uit echte besparingen, waarvan de meeste terechtkomen bij mensen die naar de dokter moeten.
En over Defensie zal er in die tekst één zin staan: dat de engagementen worden nagekomen.
Je mag alles van de lasagne opeten. Behalve die ene laag.
(Foto: Didier Lebrun/Photonews)
