Permanent ziek. Permanent duur.
België heeft een nieuwe financiële krater ontdekt – en het is niet het rusthuis van Sihame El Kaouakibi of een verlopen overheidscontract bij Defensie. Het gaat om onze langdurig zieken. Een steeds groter wordende groep die we niet alleen met pillen, doktersbriefjes en warme zorg omringen, maar vooral met geld. Véél geld.
De uitkeringen voor wie langer dan een jaar ziek thuis zit, slokken dit jaar meer dan 11 miljard euro op. Dat is ruim 55 procent meer dan vijf jaar geleden. De cijfers blijven oplopen, het geld blijft stromen en de uitval lijkt structureler dan ooit.
De zieke staat van onze welvaartsstaat
In 2020 kostte het hele circus nog ‘maar’ 7,1 miljard euro. Vandaag zijn we dus al 4 miljard verder – in de verkeerde richting. Tel je daar de mensen bij die minder dan een jaar uit roulatie zijn, dan flirt je al met een totaalplaatje van 14,6 miljard euro. Dat is geen gezondheidszorg meer, dat is een parallel economisch systeem.
Wat ooit bedoeld was als een vangnet, begint stilaan te lijken op een hangmat. Bijna één op de vier euro uit de sociale gezondheidsportefeuille van het RIZIV gaat vandaag naar mensen die langdurig ziek zijn. En nee, daarmee bedoelen we niet iemand met een gebroken been, maar hele cohorten die al jaren – in sommige gevallen decennia – uit het arbeidsproces verdwenen zijn.
Voor altijd
Ruim 136.000 mensen zijn al minstens tien jaar arbeidsongeschikt verklaard. Zo'n 31.000 zijn zelfs al sinds 2002 of eerder ‘officieel’ ziek. En voor meer dan de helft van de langdurig zieken heeft het RIZIV die toestand intussen als ‘permanent’ bestempeld. Wat zoveel betekent als: deze mensen keren – bij leven en welzijn – nooit meer terug naar de arbeidsmarkt. Exit productiviteit, enter pensioenrecht met voorprogramma.
Waar die massale uitval vandaan komt? Voor een groeiend aantal: uit het hoofd. Letterlijk dan. Burn-outs, depressies en ander psychisch lijden worden steeds vaker als oorzaak opgegeven. In een land waar de mentale belasting voor zowat iedereen is gestegen – maar de financiële beloning zelden volgt – is dat geen verrassing. Al blijft het opvallend hoeveel mensen met een mentale crash definitief afgehaakt zijn. Nu ja, dat krijg als een overheid alleen met centen bezig is en niet mensen.
Budgettaire bommen en een regering met buikkrampen
De gezondheidsbegroting zelf steeg de voorbije vijf jaar met 38 procent – een flinke sprong, maar niet genoeg om de explosieve toename aan ziekte-uitkeringen bij te benen. De uitgaven voor artsen, geneesmiddelen en behandelingen groeien intussen trager dan de uitgaven voor mensen die helemaal uit het medische circuit verdwenen zijn, omdat hun diagnose intussen een sociaal label heeft gekregen.
Waar vroeger de focus lag op genezen, ligt die nu steeds vaker op beheren. Beheren van uitkeringen. Beheren van afwezigheden. Beheren van een onhoudbaar model dat krakend en piepend op de rand van implosie balanceert.
Meer controle, minder compassie
En dus komt de regering-De Wever - met Frank Vandenbroucke als bijziende brandweerman - aanzetten met een strak plan. Strenger controleren, meer opvolging, en vooral: langdurig zieken die niet meewerken aan hun re-integratie bestraffen. Minder sympathie, meer spreadsheet. Een koude bureaucratische aanpak in een systeem dat al barst onder zijn eigen reglementitis. Je moet geen psychloog te zijn om in te zien dat dat tot nog meer mentale ellende zal zorgen.
Ziekte als systeemfout
Dat we meer mensen aan het werk willen, klinkt logisch. Maar in een samenleving waar werken steeds zwaarder, bureaucratischer en onaantrekkelijker wordt, is langdurig ziek zijn voor velen geen tragedie meer, maar een uitweg. En dus rest er één fundamentele vraag: zijn we collectief zieker geworden, of gewoon ziek van het systeem?
(Foto: Shutterstock)
