Nooit meer oorlog, of hebben we echt niets geleerd?
Vandaag wordt herdacht hoe 80 jaar geleden het concentratiekamp Auschwitz werd bevrijd. Een plek waar onmenselijkheid zijn dieptepunt bereikte en 1,1 miljoen mensen hun leven verloren. Overlevenden van het kamp - intussen hoogbejaard – staan centraal tijdens de plechtigheid, maar de schaduw van politieke belangen is moeilijk weg te denken. Nooit meer oorlog, is een uitgeholde slogan. Auschwitz zou een les moeten zijn voor de mens, maar zonder oorlog kan die blijkbaar niet.
De historische feiten, in bloed geschreven
Auschwitz is een naam die synoniem staat voor het absolute kwaad. Van 1940 tot januari 1945 werd het nazikamp een dodenmachine waar Joden, Roma, politieke gevangenen en andere “ongewensten” op industriële schaal werden vernietigd. Toen de Sovjet-troepen het kamp op 27 januari 1945 bevrijdden, troffen ze amper 7.000 overlevenden aan. De rest was gevlucht of al vermoord.
De bevrijding markeerde een einde, maar geen genezing. De trauma’s, verhalen en schuldvragen zouden generaties blijven achtervolgen.
Een herdenking met een scherpe politieke rand
Vandaag zal op de historische site van Auschwitz-Birkenau een handvol overlevenden spreken. Geen enkel politicus zal echter het woord krijgen. Het Auschwitz-museum wil de focus houden op de getuigenissen van degenen die de gruwel hebben doorstaan. Doch, ook zonder microfoon is de politieke lading onmiskenbaar.
Netanyahu en Poetin: twee afwezigen, twee verhalen
Dat de Israëlische premier Benjamin Netanyahu niet aanwezig is, zorgt voor minder opschudding dan verwacht. De controverse rond zijn mogelijke aanwezigheid werd immers al weken geleden ontzenuwd: Netanyahu zou nooit van plan zijn geweest om te komen. Toch hing er een delicate geur rond de kwestie. Met een arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof tegen hem vanwege oorlogsmisdaden in Gaza, was zijn komst sowieso een diplomatiek mijnenveld geweest voor Polen, dat datzelfde hof erkent.
Nog opvallender is de afwezigheid van Rusland. De Sovjet-Unie bevrijdde Auschwitz, maar anno 2025 is Rusland persona non grata op deze herdenking. De invasie van Oekraïne en het aanhoudingsbevel tegen Vladimir Poetin wegens oorlogsmisdaden maakten een uitnodiging onmogelijk. Het Auschwitz-museum laat er geen twijfel over bestaan: een land dat de waarde van vrijheid niet respecteert, hoort niet thuis op een plechtigheid gewijd aan bevrijding.
Duitsland: schuld en verzoening
De aanwezigheid van de Duitse bondskanselier Scholz en president Steinmeier biedt een scherp contrast. Het land dat ooit de misdaden van Auschwitz beging, wordt wel verwelkomd. Duitsland blijft consequent boete doen voor de wandaden uit zijn verleden, met een nederigheid die, zelfs 80 jaar later, niet minder wordt.
Het gewicht van de geschiedenis
De herdenking van Auschwitz draait om meer dan herinneren. Het is een spiegel die de mensheid dwingt naar zichzelf te kijken, naar hoe dun de lijn is tussen beschaving en barbarij.
(Foto: Pixabay)
