De Senaat: een lijk dat maar niet wil sterven.
Voor sommigen is het een stoffig clubje van politieke veteranen met te veel vrije tijd en een te royaal loonbriefje. Voor anderen het laatste federale bastion dat de Belgische constructie nog enigszins bij elkaar houdt. Maar als het van premier Bart De Wever afhangt, krijgt dat bejaarde instituut deze zomer een euthanasie met parlementaire goedkeuring. Fluks en zonder veel tranen. Tenzij je MR, Les Engagés of een PS’er met vaderlandse sentimenten bent.
De Wever heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij houdt van communautaire ontvetting. maar nu lijkt hij écht vaart te willen zetten achter wat al jaren als symbolische sluitsteen van staatshervorming op tafel ligt: de afschaffing van de Senaat. En als het even kan, nog voor de zomer.
Een symbolische sloophamer en een deadline in juli
De vergadering van het kernkabinet gisteren bracht weinig spektakel, behalve één opvallende wending: voor het eerst sinds de regeringsonderhandelingen werd de afschaffing van de Senaat opnieuw op tafel gelegd. Niet besproken – wegens tijdsgebrek – maar het agendapunt was voldoende om de politieke gemoederen op gang te trekken. De boodschap van De Wever is duidelijk: vaart maken, of de symbolische belofte uit het regeerakkoord dreigt te verdrinken in een poel van communautaire inertie.
Voor de N-VA is het schrappen van de Senaat meer dan een besparingsoefening. Het is een vlag op de communautaire bergtop, de enige institutionele trofee die nog binnen handbereik ligt binnen deze zevenpartijencoalitie. En een besparing op de politiek zelf komt natuurlijk ook altijd goed uit in tijden waarin de bevolking de broeksriem al maanden noodgedwongen aanhaalt.
Van stoffige praatbarak tot juridisch knooppunt
Toegegeven, de Senaat is al jaren een politiek spookhuis waar nog zelden wetgeving wordt bedisseld. De vergaderfrequentie grenst aan het comateuze, de relevantie is dunner dan de gemiddelde kiescampagnebelofte. Maar wie denkt dat de afschaffing een simpele schrapping is van een overbodige rubriek in het Staatsblad, heeft het mis.
Internationale verdragen, benoemingen van rechters, grondwetswijzigingen – het passeert nog altijd via datzelfde verguisde halfrond. En ook de beruchte belangenconflicten tussen regio’s kunnen er behandeld worden. Het is dus geen politieke serreplant, maar eerder een ondergewaardeerde technocraat die op de achtergrond cruciale procedures bewaakt.
En dan is er nog de financiering. Niet alleen voor de werking van het halfrond, maar ook voor politieke partijen. Want ja, via de Senaat sijpelt er nog steeds een flinke duit naar de partijkassen. Probeer daar maar eens aan te raken zonder dat iemand in de gordijnen vliegt.
Symbolen en sentimenten: van Blondel tot Magnette
Les Engagés levert met Vincent Blondel de voorzitter van de Senaat. Die verdedigt zijn instelling als een plek van overleg en nuance, en stipt droogjes aan dat de afschaffing een magere besparing van amper acht miljoen euro oplevert. Politiek gezien peanuts, behalve dan als je ze met veel poeha verkoopt.
Bij MR – altijd op hun hoede voor Vlaamse sloopplannen – klinkt er afkoeling, ondanks eerdere toegevingen in de onderhandelingen. En ook Vooruit liet de Senaat vallen als een baksteen door geen gecoöpteerde senator te benoemen, maar wie weet wordt dat standpunt onder druk weer wat vager.
CD&V dan? Die pleitte ooit voor een alternatieve overlegkamer tussen de regio’s. Vandaag lijken ze die eis stilletjes op te bergen in ruil voor regeringsrust.
Twee derde of niets: de grondwet als electorale muur
De politieke hindernissen eindigen niet bij de coalitiepartners. Zelfs al krijgt De Wever zijn zevenkoppige club op één lijn, dan nog moet de grondwet eraan geloven. En daarvoor is er een tweederdemeerderheid nodig in de Kamer. De coalitie komt 18 stemmen te kort, wat betekent dat minstens één oppositiepartij moet meestemmen. Of op z’n minst braaf afwezig blijft.
PVDA en Vlaams Belang zijn alvast uitgesloten. Zelfs al zouden ze bereid zijn om de Senaat persoonlijk af te breken met een sloophamer, binnen de regering beschouwt men samenwerking met de extremen als politieke zelfmoord. Blijft over: de PS. Paul Magnette toonde zich eerder al pro-afschaffing – mét vervanging door een burgervergadering, uiteraard. Maar of hij zomaar zal meestappen in een N-VA-plan? Wat denk jij?
Poker met onthoudingen
Tenzij De Wever en co voor een minder traditionele strategie kiezen. Want in de grondwet geldt: alleen de uitgebrachte stemmen tellen. Geen stem = geen impact. Met andere woorden: als genoeg oppositieleden zich onthouden of gewoon wegblijven, kan de meerderheid tóch winnen. Politieke wiskunde dus, met een wel heel erg Belgisch achterpoortje.
Maar dat vergt finesse. Te veel druk op de oppositie kan averechts werken. Te weinig overtuiging kan leiden tot een stille sabotage. En ondertussen tikt de klok. Want naast de Senaat liggen er nog deadlines te grommen: een meerwaardebelasting die niemand graag invoert, een VN-top waar De Wever zich diplomatiek moet tonen, en een NAVO-top waar hij de staatsman moet uithangen.
De Senaat: een lijk dat maar niet wil sterven
De kans is reëel dat de afschaffing van de Senaat de politieke zomer van 2025 zal domineren. Niet omdat het land daar warm van loopt, maar omdat het institutionele theater altijd een ideaal strijdtoneel is voor ideologische spierballengerol. En wie weet, als de kaarten juist vallen, krijgen we dan eindelijk het sluitstuk van een hervorming die al twintig jaar in de koelkast lag.
Of eindigt het weer in een halfbakken compromis waarbij de Senaat wordt omgedoopt tot “Overlegraad der Deelstaten” met een iets goedkoper koffiebudget?
In België weet je nooit zeker of je een hoofdstuk afsluit of een voetnoot herschrijft. Maar als het aan De Wever ligt, is dit de finale. Mét doodsprentje. Zonder rouwstoet.
(Fotomontage: wikipedia/(Foto: Bert Van Den Broucke / Photonews)
