Hier zijn de statistieken: de Vlaamse politiek gaf zichzelf een democratische mot in het gezicht.
De Vlaamse kiezer heeft massaal zijn kat gestuurd naar het stemhokje. En dat was geen administratief accidentje of slecht weer, maar een directe uitloper van wat nu al de domste beleidsbeslissing van het afgelopen decennium wordt genoemd: de afschaffing van de opkomstplicht. Een politieke maatregel die ooit met veel speekmedailles werd aangekondigd door Bart Somers (Open Vld), maar nu pijnlijke in de statistieken oplevert. Wie dacht dat de afschaffing van die plicht de burgerzin zou doen floreren, werd op 13 oktober politiek ontmaagd.
1,8 miljoen thuisblijvers. Jawel, bijna twee miljoen Vlamingen vonden hun kruisje zetten niet langer de moeite. Onder hen vooral jongeren, laagopgeleiden en — voor wie nog twijfelde waar het electoraal bloedbad het hevigst werd gevoeld — kiezers van Vlaams Belang en PVDA. Die stuurden hun partij ongewild een politiek mes in de rug. En dat allemaal omdat ze “zich niet gehoord voelen”, “niet meer geloven in de politiek” of simpelweg “liever gingen brunchen”?
De cijfers zijn een mokerslag. Slechts 63,5 procent van de stemgerechtigde Vlamingen daagde op, het laagste percentage sinds de uitvinding van de stembrief. Onder de 18- tot 24-jarigen zakte de opkomst zelfs naar 56 procent. De democratie bleek plots optioneel geworden, zoals een vriend zijn uitnodiging op Facebook: “Kom je?” – “Misschien.” – “Gaat niet door.”
Vlaams Belang, het grootste slachtoffer
Vooral bij Vlaams Belang zijn de cijfers pijnlijk. Liefst 43 procent van hun kiezers bleef thuis. De partij die zich graag profileert als stem van het volk, werd plots genegeerd door datzelfde volk. PVDA zit er niet veel beter voor: meer dan één op de drie fans vond de politiek niet belangrijk genoeg om vijf minuten te stemmen. Open Vld, CD&V en N-VA daarentegen konden rekenen op een meer gedisciplineerd electoraat. N-VA haalde 81 procent opkomst, CD&V 82 en Open Vld zelfs 93 procent. Stel je voor dat de liberalen ook waren thuisgebeleven, dan was er vandaag geen Open Vld meer.
Wat is de reden, dokter democratie?
Volgens de evaluatie van het Centrum voor Lokale Politiek aan de UGent liggen de redenen voor de thuisblijvers voor het rapen. Sommigen waren ziek, op vakantie of moesten werken — maar een stevige 27 procent zegt gewoon dat hun stem “toch geen verschil maakt”. En nog eens 22 procent vindt dat politici toch “niet luisteren”. Samengevat: men voelt zich genegeerd, dus gaat men niet stemmen, waardoor men nog meer genegeerd wordt. Een democratische spiraal richting vergeetput.
En dan was er nog een op vijf die gewoon op de dag zelf besliste: ik blijf lekker thuis. Een soort last minute existentiële luiheid.
Overheidscampagnes? Meh.
En die dure campagnes met influencers? Tiktokkers die met filters, dansjes en flauwe slogans probeerden om jongeren te motiveren? #GoVote #BeAPatriot #DemocracyRules? Ze hadden evenveel impact als een pamflet in de regen. Communicatie zonder vertrouwen, is als roepen in een leeg stadion.
Politieke clash in de commissie: popcornmomentje
Dinsdag werd de evaluatie dan eindelijk op tafel gegooid in de commissie Binnenlands Bestuur. Een soort gladiatorenarena met koffie en bitterballen. Minister Hilde Crevits (CD&V) gaf toe dat ze “grote voorstander” is van de opkomstplicht. Maar ze hield meteen ook de achterdeur open: “De geest is uit de fles.” Jawel, klassiek Vlaams compromisgezwets. Vindt dat het anders moet, maar kan het niet veranderen.
Bij N-VA, intussen, is het kamp van de laissez-voters helemaal tevreden. “Ik heb geen enkel argument gehoord waarom we de afschaffing zouden moeten terugdraaien,” zei parlementslid Nadia Sminate, die duidelijk geen fan is van het oude systeem. Want ja, wie niet komt opdagen, heeft ook geen kritiek. Handig.
Aan de andere kant van de tafel stond Vooruit met het schuim op de lippen. “De afschaffing van de opkomstplicht is de grootste historische vergissing van deze generatie,” foeterde Kurt De Loor. Geen woord van gelogen. Maar het is moeilijk zwaaien met de vlag van de democratie wanneer je eerst hebt zitten slapen bij het stemmen over het afschaffen ervan.
Democratie als optionele Netflix-special
Dit is geen detail of een technisch foutje. Dit is het afbrokkelen van de democratische sokkel. Een overheid die geen garanties meer kan geven op representativiteit, is een overheid die haar legitimiteit uitverkoopt aan politieke laksheid. In naam van de vrijheid werd een essentieel onderdeel van de democratische hygiëne afgeschaft: de opkomstplicht. Maar zonder stem, geen stemrecht. En zonder stemrecht? Een samenleving waar straks enkel de gepensioneerden en happy few de toekomst bepalen.
Verkiezingen zijn geen aperitiefhapje. Je komt niet “als het uitkomt”. Het is de ruggengraat van de hele boel. En die rug lijkt momenteel verdacht krom.
(Foto: PD)
