Theo Francken beloofde “volledige transparantie” over een spoedaankoop van 50 miljoen euro. Wat de belastingbetaler krijgt, is vooral stilte, uitvluchten en een auditdienst die koekekebakken-vlaaien doet met de handjes.
De veelbesproken spoedaankoop van antidronewapens voor Defensie wordt voorlopig niet onderzocht. De federale auditdienst (FIA) weigert namelijk om de deal te onderzoeken. Officieel omdat de dienst zich onvoldoende vertrouwd voelt met militaire aankoopdossiers. In mensentaal: wanneer het echt verdacht wordt, kijkt de overheid liever de andere kant op.
Dat meldt De Morgen op basis van goed ingelichte bronnen. Het resultaat is pijnlijk voorspelbaar: een dossier van 50 miljoen euro, een minister die grote woorden sprak en een controlemechanisme dat afhaakt nog voor het eerste document is geopend.
Grote woorden, weinig daden
Na de vernietigende Pano-reportage over de Belgische dronecrisis beloofde minister van Defensie Theo Francken (N-VA) een onafhankelijk onderzoek. Zijn boodschap was electoraal helder: er zou volledige transparantie komen over de spoedaankoop van antidronewapens.
Dat klonk daadkrachtig. Alleen blijkt nu dat van die transparantie voorlopig niets in huis komt.
De federale auditdienst bevestigt dat ze het verzoek van Defensie heeft afgewezen. Meer uitleg komt er niet. FIA-topvrouw Kathleen Meganck beperkt zich tot een droge mededeling dat men “niet gunstig kon ingaan” op het verzoek.
Met andere woorden: Defensie vroeg controle, maar de controleur vond het dossier te lastig?
Een auditdienst die zijn eigen grenzen toegeeft
Dat de federale auditdienst zich niet comfortabel voelt met militaire dossiers, is op zich al een onthutsende vaststelling. Defensie beheert jaarlijks miljarden euro’s belastinggeld. Als de overheidsinstantie die geacht wordt dat geld te controleren moet toegeven dat ze de materie niet beheerst, dan is dat geen detail maar een institutioneel alarmsignaal.
Want wat zegt dit eigenlijk? Dat de meest gevoelige en duurste overheidscontracten zich afspelen in een zone waar niemand echt de verantwoordelijkheid wil nemen.
Voor de burger klinkt dat als een bijzonder dure versie van: “Hier beginnen we liever niet aan.”
De schaduw over de deal van 50 miljoen euro
De Pano-reportage suggereerde dat de spoedaankoop van antidronewapens niet volgens de regels is verlopen. Dat zijn geen vrijblijvende insinuaties. Het gaat om een contract van tientallen miljoenen euro’s, afgesloten onder tijdsdruk en met vragen over de procedure.
Juist daarom was een onafhankelijke doorlichting essentieel.
Niet om de minister politiek te redden, maar om uit te maken of de belastingbetaler correct behandeld werd.
Nu die audit uitblijft, blijft de kernvraag onbeantwoord: is hier zorgvuldig gehandeld, of werd de urgentie van de oorlogsdreiging gebruikt als schaamlap voor een aankoop die nooit door een normale controle zou zijn geraakt?
Francken krijgt zijn boemerang terug
Theo Francken profileert zich graag als de man van discipline, efficiëntie en kordaat bestuur. Maar wie volledige transparantie belooft, moet ook leveren wanneer de spots aangaan.
Tot dusver blijft dat uit.
De auditdienst haakt af, concrete onderzoeksresultaten zijn er niet en de beloofde openheid blijft steken in persverklaringen. Dat is politiek bestuur op basis van headlines: stoere taal voor de camera, mist zodra de facturen op tafel komen.
Voor een minister die zich graag voordoet als de CEO van Defensie is dat een bijzonder ongemakkelijke vaststelling.
Vooruit zet de rem op nieuwe aankopen
Coalitiepartner Vooruit heeft intussen aangekondigd nieuwe legeraankopen te blokkeren totdat de omstreden deal grondig is doorgelicht.
Dat is een opvallend signaal van wantrouwen binnen de federale meerderheid.
Wanneer zelfs regeringspartners geen blanco cheque meer willen uitschrijven, dan is het vertrouwen in het aankoopbeleid van Defensie duidelijk ernstig beschadigd.
Defensie vraagt vertrouwen, maar levert geen controle
De Belgische belastingbetaler mag gerust verwachten dat 50 miljoen euro niet wordt uitgegeven op basis van politieke improvisatie. Als de auditdienst niet wil of kan onderzoeken, dan moet een andere onafhankelijke instantie worden ingeschakeld.
Wat niet kan, is dat Defensie zichzelf vrijpleit omdat niemand zich bevoegd voelt om de boeken open te trekken.
Wat we vandaag hebben geleerd is blijft dat Defensie bijzonder veel geld uitgeeft in een systeem waar controle optioneel lijkt.
En in een rechtsstaat is dat geen detail, maar een regelrechte waarschuwing.
(Foto: Lenin Nolly/Nurphoto/Shutterstock/Shutterstock/Photo News)
