Advocaat Van Steenbrugge over het juridisch kommaneuken: “Een wijze en terechte beslissing.”
Terwijl Israël in Gaza zijn bommen dropte op een uitgehongerde bevolking, werd in Gent de geplande zitting in de tweede rechtszaak tegen auteur Herman Brusselmans abrupt stilgelegd. De rechter die de zaak moest behandelen, heeft zich teruggetrokken nadat advocaat Walter Van Steenbrugge namens drie burgerlijke partijen een wrakingsverzoek had ingediend. De rechtbank bevestigt dat het verzoek werd ingewilligd, waardoor de zaak nu opnieuw zal worden toegewezen aan een andere magistraat. Het is de zoveelste wending in een dossier dat de grens verkent tussen artistieke vrijheid en strafbare taal. Of hoe woorden harder kwetsen dan wapens.
Column als juridische lont
Aan de basis van het geschil ligt een column die Brusselmans in augustus vorig jaar publiceerde in het weekblad Humo. Daarin gebruikte hij een uitgesproken gewelddadige formulering ten aanzien van Joden: “(...) Ik word zo woedend dat ik iedere Jood die ik tegenkom een puntig mes los door de keel wil rammen.” De tekst leidde meteen tot hevige maatschappelijke en juridische reacties. De man met zijn ‘groot bakkes’ was - volgens sommigen - te ver gegaan.
Drie personen van Joodse afkomst, van wie familieleden omkwamen tijdens de Holocaust, dienden een rechtstreekse dagvaarding in. Zij stellen dat de tekst niet enkel ongepast en kwetsend is, maar ook strafbaar. Bij aanvang van de zitting diende hun raadsman Walter Van Steenbrugge echter onmiddellijk een wrakingsverzoek in, gericht tegen de rechter die eerder al in een gelijkaardige zaak over exact dezelfde column een uitspraak had geveld. Hoezo?
Achtergrond: eerdere vrijspraak zet toon
Begin februari werd Brusselmans immers al gedagvaard door het Joods Informatie- en Documentatiecentrum (JIDC). Ook in die zaak draaide het om dezelfde passage uit de column. De rechter oordeelde toen dat er geen sprake was van negationisme, noch van aanzetten tot haat of geweld. Volgens de rechtbank viel de tekst onder de vrijheid van meningsuiting en betrof het een vorm van satire, hoe schurend ook. Brusselmans werd vrijgesproken.
Advocaat Van Steenbrugge stelde destijds tevergeefs voor om beide zaken samen te behandelen, gezien de inhoudelijke overlap. Die samenvoeging werd echter geweigerd, waardoor de zaak van zijn cliënten pas later werd behandeld – en nu dus toevallig opnieuw voor dezelfde rechter terechtkwam. "Onze cliënten zijn buiten het oorspronkelijke debat gehouden. Hoe kunnen zij nu nog rekenen op een onpartijdig oordeel van een rechter die eerder al expliciet stelde dat er geen strafbaar feit was?", aldus Van Steenbrugge. Je kan je ook afvragen of er nog een tweede rechtszaak moet volgen over dezelfde tekst die door rechter al als ‘oké’ werd beoordeeld.
Wraking aanvaard: nieuwe start, nieuwe rechter
De rechter erkende de bezorgdheden en besliste zich terug te trekken. Daardoor moet de rechtszaak opnieuw worden ingepland en aan een andere magistraat toegewezen. “Een verstandige en noodzakelijke beslissing,” zegt Van Steenbrugge, die benadrukt dat het voor zijn cliënten vooral gaat om erkenning van moreel en historisch onrecht, eerder dan om een publieke afrekening met de auteur.
Wanneer de zaak opnieuw zal worden behandeld, is voorlopig onduidelijk. De kalender van de rechtbank moet worden herzien en de nieuwe toewijzing moet formeel bekrachtigd worden.
Parallel gerechtelijk onderzoek nog niet afgerond
Ondertussen blijft de juridische druk op Brusselmans aanhouden. Naast de twee civiele procedures, loopt er ook nog een afzonderlijk gerechtelijk onderzoek dat werd opgestart nadat meerdere Joodse organisaties zich burgerlijke partij stelden. Aanvankelijk diende ook Unia, het federaal gelijkekansencentrum, een klacht in, maar die werd later ingetrokken – zonder publieke uitleg.
Dat onderzoek is volgens betrokken partijen in principe afgerond, maar de Gentse raadkamer heeft nog geen definitieve beslissing genomen over eventuele vervolging. Integendeel, op vraag van enkele burgerlijke partijen besliste de onderzoeksrechter recent om bijkomend onderzoek toe te staan. De eindbeslissing laat daardoor op zich wachten.
Tussen recht en retoriek
De zaak-Brusselmans werpt opnieuw fundamentele vragen op over de grenzen van literaire expressie en juridische toelaatbaarheid. Satire en artistieke provocatie zijn in principe beschermd onder het Europees en Belgisch recht, maar de vraag blijft: is er een grens, en zo ja, waar ligt die precies?
Voor Brusselmans is het voorlopig afwachten. De vrijspraak in de eerste zaak gaf hem juridisch ademruimte, maar de andere procedures blijven hem achtervolgen. En zolang geen rechter zich definitief over alle onderdelen van het dossier heeft uitgesproken, blijft ook het maatschappelijke debat sudderen.
De nasleep van één column reikt verder dan de opiniepagina's van Humo. Ze dwingt het recht tot zelfonderzoek – en de samenleving tot reflectie over taal, macht en verantwoordelijkheid.
