Genadeloze besparingen beletten politici niet om te blijven graaien.
De Belgische politieke partijen hebben vorig jaar samen 83,7 miljoen euro aan directe overheidssubsidies ontvangen. In totaal vloeide er 108,7 miljoen euro belastinggeld naar de partijkassen, wat neerkomt op meer dan drie kwart van alle partij-inkomsten. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van de KU Leuven. Politicoloog Bart Maddens trekt bij VRT NWS een pijnlijke conclusie: “De partijen hebben niet in hun eigen inkomsten gesneden — en dat ligt moeilijk in tijden van besparingen.”
Publiek geld als zuurstof
Politieke partijen leven nog altijd royaal van overheidsgeld. Volgens de Leuvense studie werd 77 procent van hun inkomsten rechtstreeks door de staat betaald, terwijl nog eens 10,2 procent afkomstig is van bijdragen van mandatarissen — die in de praktijk ook grotendeels door de overheid vergoed worden. Samen vertegenwoordigen die posten meer dan 87 procent van de totale inkomsten van de Belgische partijfinanciering.
De directe subsidies bestaan uit een mix van dotaties (63 procent) en fractie- en parlementstoelagen (31,4 procent). Daarbovenop komen nog provinciale toelagen (4,1 procent) en aan Franstalige kant steun aan verbonden instellingen (1,4 procent).
In absolute cijfers ontvingen de partijen 2,9 miljoen euro meer dan in 2023. Maar gecorrigeerd voor inflatie is hun financiering status quo gebleven. “Met andere woorden,” aldus Maddens, “er werd niet bespaard, zelfs niet symbolisch. De partijen blijven hun structuren intact houden, terwijl van burgers en diensten wel offers worden gevraagd.”
PVDA haalt geld uit de basis
Niet alle partijen teren even zwaar op overheidsgeld. De PVDA haalt slechts 54,3 procent van haar inkomsten uit directe subsidies — beduidend minder dan de rest. Dat verschil komt vooral door de hoge mandatarisbijdragen (23,1 procent) en de lidgelden. De partij haalt met 2,4 miljoen euro aan contributies meer dan de helft van alle lidgelden die in België betaald worden.
Ook Ecolo scoort relatief hoog op bijdragen van mandatarissen, al blijft die bron kleiner dan bij de communistische partij. Helemaal onderaan prijkt Open VLD, waar amper 0,4 procent van de inkomsten afkomstig is van verkozenen.
Meer giften, maar enkel voor de uitersten
In 2024 ontvingen de partijen samen 1 miljoen euro aan privé-giften en legaten — zes keer meer dan in 2023. Dat bedrag komt bijna volledig op het conto van Vlaams Belang (679.845 euro) en PVDA (320.323 euro).
Voor Vlaams Belang gaat het grotendeels om nalatenschappen, wat opmerkelijk is gezien de beperkte omvang van het electoraat dat zulke bedragen nalaat. Bij de PVDA zijn donaties traditioneel een stabiel onderdeel van de partijkas.
De wettelijke beperkingen op giften en de ruime overheidsfinanciering zorgen er intussen voor dat privéfinanciering voor de meeste partijen nauwelijks een rol speelt.
De dure democratie
Het gezamenlijke nettovermogen van alle partijen kwam vorig jaar uit op 127,6 miljoen euro, zo’n 40 miljoen minder dan het jaar ervoor. Die daling is typisch voor verkiezingsjaren — in 2024 vonden twee stembusgangen plaats — maar ze toont ook dat verkiezingscampagnes almaar duurder worden.
Ter vergelijking: na de verkiezingen van 2018 en 2019 bedroeg het gezamenlijke vermogen nog 135,8 miljoen euro. De trend is volgens Maddens duidelijk gebroken: de partijen zijn niet langer in staat hun vermogen inflatiebestendig te houden.
N-VA blijft fortuinlijk, DéFI duikt onder nul
De N-VA blijft met voorsprong de rijkste partij van het land. Het nettovermogen van de Vlaams-nationalisten wordt geraamd op 23,6 miljoen euro. Daarna volgen Vlaams Belang, PS en CD&V, elk met een vermogen rond de 15 miljoen euro.
Aan de onderkant van het klassement bevinden zich Open VLD (5,7 miljoen euro) en Groen (5 miljoen euro). Helemaal in de rode cijfers zit DéFI, met een negatief vermogen van -313.526 euro.
De dubbele subsidie
Naast de rechtstreekse geldstromen krijgen partijen ook nog indirecte steun via de parlementaire werkingsmiddelen. De lonen van de fractie- en parlementaire medewerkers worden immers volledig door de belastingbetaler gedragen. Volgens de KU Leuven bedroegen die loonkosten vorig jaar ruim 104,6 miljoen euro — bijna evenveel als de directe partijsubsidies zelf.
Dat maakt het Belgische partijlandschap tot een van de best gefinancierde van Europa. Een kostbare constructie, waar voorlopig geen enkele partij echt aan wil raken, zelfs niet in tijden waarin de overheid zelf op haar uitgaven moet letten.
(Foto: Bert Van Den Broucke/ /Photo News)
