Scholen moeten zwangere leerkrachten blijven inzetten: automatisch verlof niet langer automatisch.
In het beleidskader van Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) is stilstand synoniem met verlies. Ook wanneer het om zwangerschap gaat. Met een nieuw decreet wil Demir af van het quasi automatische verlof voor zwangere kleuterjuffen en leerkrachten die borstvoeding geven. In plaats daarvan moeten schooldirecties voortaan verplicht op zoek naar “zinvolle taken” binnen de schoolcontext. Het uitgangspunt: een arbeidskracht mag niet ongebruikt blijven.
Tijdens het schooljaar 2024-2025 kregen volgens cijfers van de onderwijsadministratie 1.895 zwangere of borstvoedende leerkrachten zo’n beschermend verlof. Het gaat daarbij niet om klassiek moederschapsverlof, maar om een preventieve maatregel die leerkrachten weghaalt uit risicovolle werksituaties, zoals het tillen van kleuters of blootstelling aan infectieziekten. Vooral het cytomegalovirus (CMV) vormt een reëel gezondheidsrisico tijdens de zwangerschap en kan ernstige gevolgen hebben voor het ongeboren kind. Ook in het buitengewoon onderwijs wordt de regeling vaak toegepast, onder meer wegens risico op agressief gedrag.
Van bescherming naar inzetbaarheid
Formeel bestaat vandaag al de mogelijkheid om zwangere leerkrachten andere opdrachten toe te wijzen, maar volgens de Vlaamse regering gebeurt dat in de praktijk nauwelijks. Demir wil daar verandering in brengen. In het voorlopige decreet, dat vlak voor de kerstvakantie een eerste keer werd goedgekeurd, stelt de regering dat het “onverantwoord” is om arbeidskrachten niet in te zetten in tijden van lerarentekort.
Vanaf 1 september worden scholen daarom verplicht om alternatieve taken te zoeken die verenigbaar zijn met de medische toestand van de leerkracht. Dat kan gaan om co-teaching, begeleiding bij technisch lezen of inzet in zogeheten taalheldklassen voor anderstalige nieuwkomers. De betrokken leerkrachten behouden hun loon en kunnen na afloop van de zwangerschap terugkeren naar hun oorspronkelijke functie.
Budgettaire correctie
Tegelijk voorziet de Vlaamse regering 1,2 miljoen euro om zwangere leerkrachten in hun oorspronkelijke klas te vervangen. Volgens het kabinet-Demir ontbraken die middelen tot nu toe, waardoor scholen in de praktijk “twee keer verloren”: de leerkracht viel uit én er was geen budget voor vervanging.
De minister benadrukt dat niet elke zwangere leerkracht inzetbaar zal zijn en dat medische realiteit doorslaggevend blijft. Toch markeert het decreet een duidelijke beleidsverschuiving: bescherming wordt niet langer automatisch vertaald in afwezigheid, maar in herinzetbaarheid.
Voorzichtig sociaal overleg
Het ontwerpdecreet wordt nog besproken met de onderwijskoepels en vakbonden. De christelijke onderwijsvakbond COV reageert voorlopig afwachtend maar niet afwijzend. Voorwaarde is wel dat zowel de gezondheid van de leerkracht als de vervanging in de klas gegarandeerd blijft.
Achter de technische ingreep schuilt een bredere visie op arbeid en verantwoordelijkheid. In het wereldbeeld van Demir lijkt elke niet-ingezette werknemer een gemiste efficiëntiewinst. Ook wanneer het gaat om zwangerschap, preventie en zorg. De vraag is niet alleen wat scholen winnen, maar ook welke bescherming stilaan als overbodige luxe wordt beschouwd.
(Foto: Bert Van Den Broucke / Photonews)
