RTBF legt de oorzaak van de brand in de Hoge Venen bloot.
Meer dan 3.300 hectare natuur ging op 14 augustus in de Hoge Venen in vlammen op. De discussie over de oorzaak draaide aanvankelijk vooral rond droogte en extreme weersomstandigheden. De klimaatjongens klommen op de de barricades en riepen van ‘zie je wel’. Maar nieuw onderzoek van RTBF wijst op een veel concreter spoor: een landbouw- of bosbouwmachine die kort voor de brand maaiwerkzaamheden uitvoerde.
Het gerechtelijk onderzoek van het Luikse parket moet nog uitwijzen of die machine daadwerkelijk de brand heeft veroorzaakt. Maar de puzzelstukjes beginnen opvallend goed in elkaar te passen.
Rookpluim vanuit de lucht
De eerste aanwijzingen kwamen uit onverwachte hoek. Parachutisten die op 14 augustus boven de Hoge Venen vlogen, filmden rond 13.14 uur een rookpluim. Op de beelden is te zien hoe de rook vanuit een welbepaald punt opstijgt.
De analyse van die beelden, gecombineerd met satellietbeelden van Copernicus en eerder gemaakte dronebeelden, laat toe de vermoedelijke plaats van ontstaan vrij nauwkeurig te bepalen.
Het gaat om een terrein op ongeveer 300 meter van de Croix Mockel, langs de Allée du Grand Fossé. De locatie ligt binnen een Natura 2000-gebied.
Ook de windrichting klopt met die hypothese. De brand breidde zich vervolgens vooral uit richting Ternell, Montjoie en de Duitse grens.
Het terrein was net gemaaid
Satellietbeelden tonen dat het betrokken perceel geregeld wordt gemaaid. Op 10 augustus was het terrein nog grotendeels groen. Vier dagen later, op de dag van de brand, was een deel ervan grijs gekleurd. Dat wijst erop dat er in de tussenliggende periode maaiwerkzaamheden hebben plaatsgevonden.
De Waalse overheidsdienst SPW bevestigt dat er op die locatie effectief werd gemaaid.
En volgens verschillende getuigen was er in de uren vóór het uitbreken van de brand een landbouw- of bosbouwmachine aan het werk. Toen de eerste rook werd waargenomen, was de machine verdwenen.
Toeval? Dat moet het onderzoek uitwijzen.
Machines die vonken kunnen produceren
Het type machine maakt het spoor alvast niet oninteressant.
Voor het maaien wordt een zogenaamde klepelmaaier gebruikt, waarbij roterende hamers met hoge snelheid vegetatie versnipperen. Daarbij kunnen de metalen onderdelen in aanraking komen met stenen of andere harde materialen.
Jean-Luc Evrard, directeur van een bedrijf dat dergelijke machines verkoopt en onderhoudt, legt uit dat daarbij kleine vonken kunnen ontstaan. Onder droge omstandigheden kan zo'n vonk volstaan om vegetatie te doen ontbranden. Een brand kan bovendien enige tijd smeulen voordat hij zich zichtbaar uitbreidt.
Dat scenario is precies wat de onderzoekers nu bekijken.
Brandrisico was hoog
Dat de omstandigheden op 14 augustus weinig vergevingsgezind waren, staat intussen nauwelijks ter discussie.
Het expertenteam Celex waarschuwde enkele dagen eerder al voor een hoog brandrisico in open gebieden. De combinatie van droogte, temperatuur, lage luchtvochtigheid en wind maakte de vegetatie bijzonder vatbaar voor brand.
En daar wringt het.
In de provincie Luxemburg gold in die periode een verbod op bepaalde maaiwerkzaamheden wegens het verhoogde brandgevaar. De Hoge Venen liggen echter in de provincie Luik. Een gelijkaardig expliciet maaiverbod was daar niet van kracht.
De gouverneur van Luik, Hervé Jamar, verdedigt zijn beleid en wijst erop dat hij al verschillende maatregelen had genomen om het brandrisico te beperken. Een algemeen verbod op het gebruik van landbouwmachines behoorde daar niet toe.
Maaien uitbesteed aan privébedrijven
Nog een opvallend detail: het maaien van bepaalde terreinen in de Hoge Venen gebeurt niet langer uitsluitend door de DNF zelf. De werkzaamheden werden de voorbije twee jaar uitbesteed aan particuliere ondernemingen.
RTBF kon het bedrijf identificeren dat verantwoordelijk was voor de werkzaamheden op het betrokken terrein. Het bedrijf wenste niet te reageren.
Dat maakt de vraag naar de verantwoordelijkheid alleen maar relevanter. Wie gaf de opdracht? Welke veiligheidsvoorwaarden golden? Was het maaien op dat moment verantwoord? En werd rekening gehouden met het hoge brandrisico?
Klimaat als oorzaak? Niet zo snel
Dat droogte en extreme weersomstandigheden een belangrijke rol speelden, staat buiten kijf. Zonder de uitzonderlijk droge omstandigheden had een eventuele ontsteking zich wellicht veel minder snel ontwikkeld.
Maar dat is iets anders dan zeggen dat het klimaat de brand heeft veroorzaakt.
De nieuwe informatie wijst op een mogelijke concrete ontstekingsbron. Een machine die op een extreem droog terrein werkt, kan onder bepaalde omstandigheden vonken produceren. Als daar vervolgens droge vegetatie, wind en een hoge brandbaarheidsindex bijkomen, heb je alle ingrediënten voor een ramp.
Of dat hier ook daadwerkelijk is gebeurd, moet nog worden bewezen.
Onderzoek kan maanden duren
Deskundigen hebben inmiddels een zone van ongeveer 500 vierkante meter afgebakend rond het vermoedelijke beginpunt van de brand. Aan de hand van brandsporen proberen ze de exacte ontstaansplaats verder te verfijnen.
Het Luikse parket heeft twee deskundigen aangesteld: een specialist in brandonderzoek en een specialist in verkeersongevallen. Volgens het parket kunnen de technische onderzoeken nog maanden duren.
Tot die tijd blijft één belangrijke vraag onbeantwoord: was de brand in de Hoge Venen het onvermijdelijke gevolg van uitzonderlijke droogte en hitte, of kreeg het vuur een beslissend zetje van een machine die daar op dat moment helemaal niet had mogen werken?
Het klimaat kan de omstandigheden hebben geschapen. Maar wie de lucifer heeft aangestoken, is nog altijd een andere vraag.
Brandrisico was hoog
Dat de omstandigheden op 14 augustus weinig vergevingsgezind waren, staat intussen nauwelijks ter discussie.
Het expertenteam Celex waarschuwde enkele dagen eerder al voor een hoog brandrisico in open gebieden. De combinatie van droogte, temperatuur, lage luchtvochtigheid en wind maakte de vegetatie bijzonder vatbaar voor brand.
En daar wringt het.
In de provincie Luxemburg gold in die periode een verbod op bepaalde maaiwerkzaamheden wegens het verhoogde brandgevaar. De Hoge Venen liggen echter in de provincie Luik. Een gelijkaardig expliciet maaiverbod was daar niet van kracht. Blegischer wordt het niet.
De gouverneur van Luik, Hervé Jamar, verdedigt zijn beleid en wijst erop dat hij al verschillende maatregelen had genomen om het brandrisico te beperken. Een algemeen verbod op het gebruik van landbouwmachines behoorde daar niet toe.
Maaien uitbesteed aan privébedrijven
Nog een opvallend detail: het maaien van bepaalde terreinen in de Hoge Venen gebeurt niet langer uitsluitend door de DNF zelf. De werkzaamheden werden de voorbije twee jaar uitbesteed aan particuliere ondernemingen.
RTBF kon het bedrijf identificeren dat verantwoordelijk was voor de werkzaamheden op het betrokken terrein. Het bedrijf wenste niet te reageren.
Dat maakt de vraag naar de verantwoordelijkheid alleen maar relevanter. Wie gaf de opdracht? Welke veiligheidsvoorwaarden golden? Was het maaien op dat moment verantwoord? En werd rekening gehouden met het hoge brandrisico?
Klimaat als oorzaak? Niet zo snel
Dat droogte en extreme weersomstandigheden een belangrijke rol speelden, staat buiten kijf. Zonder de uitzonderlijk droge omstandigheden had een eventuele ontsteking zich wellicht veel minder snel ontwikkeld.
Maar dat is iets anders dan zeggen dat het klimaat de brand heeft veroorzaakt.
De nieuwe informatie wijst op een mogelijke concrete ontstekingsbron. Een machine die op een extreem droog terrein werkt, kan onder bepaalde omstandigheden vonken produceren. Als daar vervolgens droge vegetatie, wind en een hoge brandbaarheidsindex bijkomen, heb je alle ingrediënten voor een ramp.
Of dat hier ook daadwerkelijk is gebeurd, moet nog worden bewezen.
Onderzoek kan maanden duren
Deskundigen hebben inmiddels een zone van ongeveer 500 vierkante meter afgebakend rond het vermoedelijke beginpunt van de brand. Aan de hand van brandsporen proberen ze de exacte ontstaansplaats verder te verfijnen.
Het Luikse parket heeft twee deskundigen aangesteld: een specialist in brandonderzoek en een specialist in verkeersongevallen. Volgens het parket kunnen de technische onderzoeken nog maanden duren.
(Foto's: Pierre Chouak / Copernicus/RTBF)
