Federaal achterpoortje of sociale hefboom?
In de politieke coulissen galmt het van de kritiek: wie dit jaar als werkloze nog snel inschrijft voor een opleiding tot knelpuntberoep, kan zijn uitkering behouden tot… 2030. Vijf volle jaren dus – zelfs zonder verplichting om te slagen. Dat blijkt uit de recent goedgekeurde programmawet, tot grote ergernis van Open VLD’er Vincent Van Quickenborne. “De werkloosheid is hiermee een soort studiebeurs geworden,” sneert hij. Maar klopt dat wel?
Een maatregel met lange adem
De maatregel is nochtans niet zonder reden ingevoerd. De federale regering beperkte eerder dit voorjaar het recht op een werkloosheidsuitkering tot twee jaar. Maar uitzonderingen bleven mogelijk, onder andere voor wie zich laat omscholen naar een knelpuntberoep. Op het eerste gezicht een verstandige zet in tijden van personeelsschaarste.
So far, so good. Maar wie voor 1 januari 2026 start met zo’n opleiding, mag zijn uitkering dus behouden tot uiterlijk eind 2030. Ongeacht of hij of zij ook daadwerkelijk slaagt. De wettekst laat daar opvallend veel ruimte: de enige voorwaarde is dat de opleiding onafgebroken wordt gevolgd. Een diploma wordt niet gevraagd. Zelfs een motivatiebrief hoeft niet.
En dat is koren op de liberale molen van - de beste stuurlui staan aan wal - Van Quickenborne. “Iedereen die al twintig jaar aan de zijlijn staat, kan zich nu plots inschrijven voor een opleiding, vijf jaar teren op een uitkering en ondertussen gewoon blijven zitten,” foetert hij. “De VDAB verandert in een administratief doorgeefluik voor uitgestelde werkloosheid.”
Diploma niet vereist, ambitie evenmin
De kritiek is niet uit de lucht gegrepen. Want veel opleidingen tot knelpuntberoep — denk aan vrachtwagenchauffeur, slager of lasser — duren geen vijf jaar, vaak zelfs geen jaar. Waarom dan een marge tot 2030?
Volgens het kabinet van minister van Werk David Clarinval (MR) is de vijfjarige termijn bedoeld voor de zeldzame knelpuntopleidingen die vier jaar duren, zoals die tot ziekenhuisapotheker, audioloog of ergotherapeut. Eén keer dubbelen moet kunnen, klinkt het.
Alleen: de wet specificeert dat niet. En dus vrezen critici dat wie z’n lesboeken vooral als deurstop gebruikt, toch de volle termijn mag uitdoen. Sancties? Die liggen formeel bij VDAB, Actiris en Forem. Maar in de praktijk is controle vaak een slag in het water, zeker in Brussel en Wallonië, waar opvolging traditioneel losjes verloopt.
Politieke schermutselingen
Volgens bronnen binnen de federale meerderheid probeerde de MR nochtans om wél een voorwaarde tot slagen in de wet te verankeren. Maar socialistische en centrumpartijen, waaronder Vooruit en Les Engagés, zouden dat hebben afgeblokt. “Zij zien dit als een sociaal correctiemechanisme, wij als een achterpoort,” aldus Van Quickenborne.
De liberalen vermoeden bovendien een strategisch opzet: door de uitzonderingsregel tot 2030 open te laten, reken je op een volgende legislatuur waarin eventueel nog meer categorieën aan de uitzondering toegevoegd kunnen worden — bijvoorbeeld op vraag van de PS. “Dat is het echte gevaar,” aldus Van Quickenborne. “Zo sluipt het misbruik binnen via de achterdeur.”
Zelfs N-VA’er Axel Ronse - partijgenoot van Van Quickenborne in Kortrijk - klonk eerder kritisch. Hij noemde de communicatie van Actiris — die werklozen aanraadde om snel een opleiding te starten — “pervers”. Quickie: “Wie ben ik om hem tegen te spreken?"
De realiteit: kansen of camouflage?
Toch is niet iedereen zo pessimistisch. Binnen de regering klinkt het dat de soep niet zo heet wordt gegeten. “De gemiddelde opleiding duurt negen à tien maanden. En wie denkt dat de VDAB mee gaat werken aan vijf jaar lanterfanten, onderschat onze arbeidsbemiddelaars,” zegt een federale bron.
Bovendien: niet iedereen kan zomaar aan een opleiding beginnen. Er zijn toegangstesten, motivatiegesprekken en in sommige gevallen selectieprocedures. En veel van de mensen die potentieel misbruik zouden maken, moeten zich dan wél plots inschrijven, opdaagplichtig zijn, les volgen — en dat jaar na jaar volhouden. Dat vergt op z’n minst meer inzet dan ‘gewoon thuis blijven zitten’.
Een sociaal vangnet met grote mazen?
Toch blijft de vraag of deze maatregel een slimme incentive is om werklozen richting knelpuntberoepen te loodsen, of een achterpoort waarlangs wie wil ontwijken dat ook blijft doen? Voor de ene is het een laatste kans, voor de andere een vorm van uitgestelde werkloosheid.
Top 10 knelpuntberoepen in Vlaanderen (2025)
- Boekhouder
- Calculator bouw
- Machinebouwer
- Medewerker in de fruitteelt
- Onderhoudsmechanicien
- Schoonmaker bij mensen thuis
- Technicus industriële installaties
- Technieker werf-, landbouw- en hefmachines
- Verpleegkundige
- Werfleider
(Foto: Sebastien Smets / Photonews)
